Book: Law and Offering-falam

Home  > Bookstore > Law and Offering (Falam)

law-and-offering-falam

Biak Daan Thukham le
Raithawi Daan Pawl

Author: Rev. Moses R. Cung
Copyright © 2013-2022, Mosese R. Cung

                                      Thuhmai hruai
Ahmaisabik ah hi thukham pawl le raithawi daan pawl cabu fate tuah khuan i pe tu kan Pa Pathian cu thangthat in um ko seh. Himi thu pawl hi tindan ah ka zirh ringring theu nan cabu ih ngan lotikah mitampi in siar ding a um lo ih hlei ah ka tlawng thei lonak hmun ih u lenau pawl khal in thei ve hai seh ti ka duh ruangih ngan mi asi. A fam kim lo nan a thahnem ding tiah ka zum.
Cabu siar ding men in asi le hngilh a ol ding ruangah thusuhnak pawl ka tuahnak asi. Upa nauhak Bible zirnakah khal hman theih asi. A phi theh tu pawl in ka address ah ca in si maw, email in si maw in kuat u la ka lo cek sak ding ih a phi hmaan ka lo kuat saal ding. Himi ca siar ruang ih thathnemnak na co asi le in sim leh aw la.
Mithianglawrnak ding a naai tukzo ruangah na thlarau hrang le midang thlarau hrang nasa tak ih ruat ding asi. Duh le duh lo khal le hi leitlun cu kan taan thlang ding. Curuangah buai pi ding asi nawn lo. Mithianglawr le tikcu caan pawl thuhla khal ka ngan lai rero. Ka thehtikah cabu in ka suah leh ding.
Kan Pa Pathian in na thlarau mit lo ong sak in thutak thei fiangnak lo peek hraam seh.
Khrih ah,

Rev. Moses Thawng Cung
August26, 2013

.

Hawl Olnak

.

^

Zirnak (1)
              Thukham Pali
Bible sungah thukham 613 a um. Cuih thukham pawl cu Moses ih ngan mi thukham cabu pawl asi mi:

-Semtirnak (Genesis)
-Suahlannak (Exodus)
-Puithiam hnatuan (Leviticus)
-Mipum siarnak (Numbers)
-Daan peek salnak (Deuteronmy) sungah an um.

Cuih thukham pawl cu phunli ah then a theih.

1.Biak daan thukham (Ceremonial law)
Ziangvek Pathian hi ziang tiih biak ding pawl a sim. Thukham pahra sungih, pathian dang biak hlah, zuk biak hlah, Pathian hmin soiselnak ah hmang hlah, Sabat ni ul aw ti pawl hi biak daan thukham pawl an si.

2. Uk daan thukham (Civil law)
Milai le milai ziang tiih uk awk ding ti pawl asi. Uk daan thukham pakhat tarlang sehla, “Mi pahnih thu an el aw ih thuthentu hnen an thlen tikah thuthentu pawl in an thu cu a then ding ih a hmaan tu cu thiam an co ter ding ih a sual tu cu an dem ding. Cule a sual tu hi thawi tlak asi le thuthentu in a it ter ding ih a hmai ah a sualnak zat in thawi ding asi. Amah cu vei sawmli tiang thawi thei asi ih cuhnak ih tam cu thawi ding asi lo. Cuhnak ih tam thawi asi le na unau pa cu na hmai ah amualpho tuk ding." (Daan 25:1-3).

3. Nun daan thukham (Moral law)
Milai le milai ziang tiih pawl aw ding ti pawl asi. Thukham 10 sungah 6 ihsin 10 tiang ih um mi, “Na nu le na pa upat aw. Cuti asi le Bawipa na Pathian ih a lo peekmi ramah na nun a sau ding. Mi na that lo ding. Mi nupi mi pasal sual pi hlah. Mi thil firhlah. Na innhnen khat lam ah a hman lo tetti na khan lo ding. Na innhnen ih inn, nupi, lole a sal pa a sal nu lole a cawcang lole a laak lole a neih mi pohpoh na daw lo ding." (Suah 20:12-17) ti pawl hi nundaan thukham pawl ansi.

4. Ei in daan thukham (Dietary law)
Ziangvek pawl hi ei a thiang ih ziangvek pawl hi ei a thiang lo timi thukham asi. Mi tam sawn in nundaan thukham le ukdaan thukham lawng kan thei ih biakdaan thukham le ei in daan thukham hi kan thei lo lawlaw. A thupi ah khal kan ret lo. Curuangah kan duhduh kan ei ih kan duh daandaan in kan biak. Ei in daan thukham kan pah bal le taksa in a tuar. Biakdaan thukham kan pah le kan thlarau in a tuar. Nun daan thukham kan pah le kan thinlung in a tuar.

Ei in daan thukham thawn pehpar in Pathian in ziang vek pawl hi ei a thiang ti hiti'n a sim, "Ketin teek le rawlretthial satil pawl nan ei thei. Asinan rawlret thial le ketin teek nain hi pawl nan ei lo ding: Kalauk, rawlret a thial nain ketin a teek lo ih a thiang lo. Cuvek thotho in, Meingan (sabek phunkhat) rawlret a thial nain ketin a teek lo ih nan hrang ah a thiang lo. Sabek khal rawlret a thial nan ketin a teek lo ih nan hrang a thiang lo. Cun, vok hi ketin a teek nan rawlret a thial lo ih nan hrang a thiang lo.  A sa nan ei lo ding ih a thi mi khal nan daai lo ding. Nan hrang ah a thiang lo. Ti sung ih ummi pawl lakah hi pawl hi nan ei thei: Teh le kep a nei mi hmuahhmuah tisung ih ta, tipithuanthum sung ih ta siseh, tiva sungih ta siseh nan ei thei. Asinan tipi thuanthum sung le tiva sung ih teh le kep a nei lo mi tidai sung ih a nung mi hmuahhmuah cu nan hrangah a thiang lo asi." (Pui 11:2-10)

Thisen le sathau
Pathian in a sersiammi thisen le sathau pawl ei lo ding in thukham a peek. "Ziangvek sathau le thisen khal siseh, nan ei lo ding. Himi hi a sansan in siseh, khuitawk hmun ih nan umah khal siseh, a kumkhua thukham asi." (Pui 3:17) "Vate thisen siseh, tilva thisen siseh, khuitawk ih nan um ah khal nan ei lo ding. Zokhal siseh thisen a ei tu cu a miphun ihsin hlon ding asi." (Pui 7:26-27)

"Mi zo khal Israel sung ihsin siseh, an lak ih um mi mikhual lak ih sin siseh, thisen a ei asi ah cun cuih thisen eitu cu dung ka tun ding ih a miphun sung ihsin hlon ding asi. Taksa nunnak cu thisen ah a um ih, cuih thisen cu nan sualnak thlahnak dingah baiktheng parah kalo peek zo. Ziangahtile milai ih sual thlahnak cu thisen in asi. Curuangah Israel fa pawl hnen ah, zokhal in thisen nan ei lo ding, nan lak ih khual a tlawng ve mi mikhual pawl khal in thisen an ei lo ding.' tiah ka ti."(Pui 17:10-12)

Mi hrekkhat pawl in thisen le sathau ei ruangah rundamnak a hlo thei maw an ti thei. Thisen le sathau ei ruangah rundamnak cu a hlo thei lo ee. Asinan thisen ah natnak a tam ih sathau in thihri a pit ter. Curuangah taksa dam a duh ih nun sau a duh tu hmuah in thisen le sathau ei lo ding asi. Pathian in a sersiammi pawl hi a thei thluh. Curuangah milai ih ei tha lo pawl a sim fiang asi. Cuih thungai lo pawl cu damlonak le nun tawinak asi.

Thisen le sathau lawng si lo, ei tha lo mi pawl cu arti a sung mu, sathilk, sa thluak, cawhnawihlap, savun hmuahhmuah ansi. A thaw kan timi a ciik le a thlum pawl hi hrial ding kan si. Ahleice in ram cangkang ih um pawl in nitin kan ei thei ruangah tih a nung tuk. Cuhnakin hang hnah hangrah, thingrah pawl ei ding kan si. Ei in ralring lo le, thei lo ruangah tul lo rori in taksa hrek khat thi, lung nat, thisen thang, zunthlum, lung thi pit, thluak thipit in kan thi rero asi. Kannun a tawi phah thluh. A tikcu kim lo in kan thi tikah ziangti tha kan ti men. Zumtu pawl kan si le Pathian ih tikcu caan a kim asi kan ti. Zum lo tu asi le a van a sia kan ti. Ataktak ah cun Pathian cun nun in sau ter duh asi. Asinan kanmah in a khammi pawl kan ei kan in ih, daan thukham pawl kan pah bal ruangah thi cu lo in kan thi. Cutiih tuanten kan thi tikah a thi tu cun a thei nawn lo nan a taangtu nu fa pawl sungkhat unau pawl an thin a na, an zon a zai, an farah thluh asi. Curuangah unau, Pathian thungai lo ruangah na inn sung sang pawl na riahsia ter, na zonzai ter lai ding maw? Na duh poh ei hlah.

Nun daan thukham
Vanram kai le kai lo ding khal nun daan thukham in kan tah theu. Nun daan a tha le vanram kan kuat ih, nun daan a tha lo le hellram ah kan thlak theu. Asinan vanram nei tu Pathian cun nun daan thukham in si lo in, biak daan thukham in a tah ti kan hmu thei. Cucu ziangti'n kan thei thei tile daan zuam zet tu Farasi pawl hnenah, Jesuh in,Fiangte in ka lo sim: siahkhongtu le hlawhhlang pawl hi nan hlanah Pathian uknak sungah an lut ding." (Mt 21:31) tiah a ti. Siahkhongtu le hlawhhlang pawl hi an san lai ah misual tuk ih ruatmi pawl ansi. Curuangah zohman in an pawl duh lo. Asinan Zisu in nan hlan ah Pathian uknak ram an thleng ding a ti riai.

Pathian lam zuam zet tu Israel pawl thawn pehpar in Paul in hi tin a ti, "Israel pawl rundam an sinak ding hrangah ka duh sak tuk ih thla ka cam sak ringring. Annih in a dik mi fimnak an nei lo nan Pathian an tan nasa ti ka theih pi. Annih pawl in Pathian ih dingfelnak thei lo in an mai dingfelnak hmun ter ding an hawl ruangah Pathian ih dingfelnak cu an pom lo." (Rom 10:1-3).

Israel pawl Pathian lam ah an tang zet nan ziang ruangah rundamnak an ngah lo tile Pathian an biak daan a hman lo ruangah  asi. Nun daan thukham lamah an zuam zet nan biak daan thukham an thei lo asi. Kannih khal an mah vekin biak daan kan sual lonak dingah a thupi asi.

Biak sual
Thufim an rel theu mi ah, sumdawn sual le veikhat, lo thlawh sual le kum khat, nupi pasal neih sual le nun sung ti asi. Cuih thufim cu hi tin bet sehla, biak sual le kumkhua. Sumdawn sual tikah paisa tampi sun asi ih a poi zet. Lo thlawh sual tikah kum khat sung ei ding nei lo a si ih a poi zet. Nupi pasal neih sual tikah nun sung hmuah thin rethei asi ih a poi nasa. Asinan cuih pawl hnak ih a poi bik mi cu biak sual hi asi. Biak sual tikah cun kumkhua in tuar asi ih kir saal a theih nawn lo. Curuangah ralring zet a tul. Asinan mitam sawn in zianghman ah kan siar lo.

Zirnak (1) thusuhnakpawl

1. Bible ah thukham paziat a um?____________________
2. Thukham cabu pawl ngan thluh aw____________________
3. Thukham pawl cu then ____ah kan then thei. Cupawlcu ________________________________________________________________________ pawl an si.
4. Mi tampi ih thupi termi thukham cu ____________ daan thukham asi.
5. Ei in daan thukham kan thlun lo le _______in a tuar ih, biak daan thukham kan thlun lo le_______in a tuar.
6. Ziangvek ramsa pawl kan ei lo ding?_______________________________________________________________
7. Sathau in kan thihri a_____ter.
8. Milai in, ________daan thukham in vanram kai le kai lo ding kan tah nan Pathian cun_________daan thukham in a tah.
9. Israel pawl Pathian lam ah an tang zet nan ziangruangah rundamnak an co lo?___________________________
10. Biak sual hi a poimaw?______Ziangruangah?______________________________________________________

.

^

Zirnak (2)
Mi Phun Hnih
Leitlun ah mi tampi an um ko nan phun hnih ahkan then thei. Cumi cu:
-Biaknak nei le
-nei lo pawl ansi.

Biaknak nei pawl
Biaknak nei pawl cuhih leitlun hrang lawng si lo in thih hnu hrang tiang ih ruat tu pawl an si.Asau deuh in ka zirh leh ding.

Biaknak nei lo pawl
Hi pawl hi taksa dam sung hrang lawng an ruatih thih hnu nun hrang an ruat lo. Cu pawl cu Pathian in Mi aa tiah a ti.Zisu in hi tin tahthimnak a sim, "Milian pakhat a um ih a lo sung ihsinrawl tampi a suak. Cutikah a thinlung tein ‘Ka lo sung suak rawl retnak ka neinawn lo. Ziang ka tuah le a tha ding? Hitiin ka tuah pei: Ka rawl-inn pawl kabal ding ih tum deuh in ka sak ding. Cunah ka rawl le ka thilri hmuahhmuah karet ding. Cu le ka thlarau cu, 'Kum tampi hrang thilri na nei zo. Dai ten um awla, ei-in in nunnuam aw.' Asinan Pathian in, "Mi aa pa,tuizan ah na thlarau nun laak asi ding. Zo in so na thilri khawl mi pawl cu anei ding?"
(Luk 12:16-20)

Curuangah thi hnuhrang ruat cia lo, timtuahnak nei lo pawl cu mi aa an si. Mi aa pawl hrangahvanram ngah le ngah lo ding hi ruat ding a um lo. Hellram cu an mai ta asi ko.Vanram nei tu an biak lo cun ziang tin vanram an co thei ding? Riahsia za zetasi.

Biakmi Pathian Phun hnih
Biaknak nei tu pawl hi an biakmi parah zoh inphun hnih ah kan then thei lala. Cupawl cu:
-Pathiandang biak tu pawl le
-AnungmiPathian biak tu pawl ansi.

Pathian dang biak tu pawl
Leitlun ah biaknak phun tam zet in a um.Abiak tu khal an tam zet nan a nung mi Pathian si lo pathian dang an biak.Bible in hitin a ti, "Biaknak dang biak tu pawl ih raithawi mi cuPathian hnen ah an thawi lo. Khuavang pawl hnen ah an thawi asi." (1Kor 10:20). Cutiin Pathian biak lo ih khuavang an biak na nana cun vanram coding hi ruah ding a um nawn lo. Khuavang an biak ruangah khuavang umnak dinghmun hellram an thleng thluh ding. Curuangah an nuncan ziaza, an zuamnak le anthatnak pawl hi zoh a tul nawn lo. Ninghang za zet asi.

A nung Pathian biak tu pawl
A nung Pathian biak tu pawl an um. Cupawl cuvanram nei tu an biak ruangah vanram thleng dingah an nai deuh. Asinan an zatenvanram an thleng lo lala ding. Ziangah tile an biak daan ih zir in thuthen asiding.

Biak daan phun hnih
Anung mi Pathian biak tu pawl hi phun hnih ahkan then thei. Cupawl cu:
-Mah duhzawng ih biak tu pawl le
-Pathian duhzawng ihbiak tu pawl an si

Mah duhzawng ih biak tu pawl
Hi pawl in a nungmi Pathian cu anbiak ko. Mah duhzawng ih biak tu a phunphun in a um. Mi hrekkhat pawl cuPathian cu an thinlung tak in an duh ko. Pathian ih duhzawng khal in an biakduh. Asinan Pathian ih duhzawng an thei lo ruangah mai duhzawng in an biak. Cupawl cu thinlung thiang te ih sual tu pawl an si.

Mi hrekkhat pawl cu Pathian anduhdawt lo. Nu le pa hnen ihsin Pathian biak cia an si ruangah an biak men.Cupawl in Pathian biak khal an zum ngaingai lo. Rin khal an rinsan lo.Curuangah Pathian ih duhzawng thlun ding cu an hrang ah ziang hman ah a thupilo lawlaw. Mai duhzawng famkim ding hi a thupi bik. Pathian ih duhzawng hi anthei paih lo. An ngai duh lo. Sim khal an theih lo. Zangfah za zet an si.

Mi hrekkhat lala cu Pathian hi an zum ruangahasi lo, pumcawmnak ding hrangah an biak. Cu pawl cu a hmin men Pathianhnatuantu pawl an si. A poi zet.

Mi hrekkhat lala cu mi dang thawn an bang lo,an hawizawng lo ding ruang men ah Pathian an biak. Curuangah Pathian ihduhzawng hi a thupi lo.

Mi hrekkhat pawl cu leitlun sumsaw an thupiter tukih cumi hawlnak ah Pathian hi ziang hman ah an siar lo. Biakinn an palthei hi an hrang ah cun a tawk tuk zo ah an ruat.

Mi no pawl hrangah biakinn ih feh hi falatlangval melh ding hrang asi men. Curuangah Pathian thu cu ziang hman asi lo.Ziang titluk ih sim rero khal le an hna sung ah a lut thei lo. Cuhnak in anfala an tlangval a tel le tel lo hi a thupi tuk. A poi tuk ti siar locu sim ding a um lo.

Mi hrekkhat lala cuPathian duhzawng hnak in kawhhran ih tuah daan, daan le duun hi an thupi terlala. Kawhhran hruai awk daan, khawm daan pawl lawng an thinlung ih Pathian ihduhzawng cu an theithei lo. Kawhhran sum pungzai ding lam pang an thupi tersawn.

Bible ca sung ihsin mai duh daan ih Pathianbiak tu pawl kan zoh hnik ding.

Cain
Adam ih fapa upa sawn Cain in a lo sung suakrawl in Pathian a biak tikah Pathian in a saang lo. Pathian in a saang lonakthu khal hi tin a sim, "Ziang ruangah na thin a heng, ziang ruangah namithmai a siat? Tha ten na tuah lo asi le sual thawinak rannung cu sangka hramah a bok ringring asi. Aduhnak cu na ta asi ih nangmah in na uk ding."tiah a ti (Seem 4:6-7).
 

Cain in Pathian a biak sual zo. Pathian ih duhmi pe lo in amai duhmi a peek. Cutikah Pathianin a saang lo. Cutin a biak sual zo nan Pathian in a duhzawng cu a sim saal.Sangka hram ah sual thawinak ding rannung a ret sak. Cuih rannung cu hman dingasi. Cain in Pathian ih remruat sakmi rannung hmang ta sehla Pathian in a saangding nan. Asinan Cain in Pathian ih peek mi rannung cu hmang lo in a nau palamlam a that. That lo dingmi a nau cu a that. Netabik ah Pathian hnen ihsin atlan.

Cain in Pathian a biak sualruangah sualnak dang a tuah vivo. Ahmaisabik ah a thin a heng ih a mithmai asiat. Pathian ih sim mi a lung duh lo. A naupa a iksik ih a to ih a that.Pathian in, "Na nau pa khui ah asi?" a ti tikah, "Kathei lo, ka naupa kil tu maw ka si." tiah a sawn (Seem 4:9). Thuphan aper. Netabik ah Pathian hnen ihsin a tlan. Cain vekin Pathian kan biak sual asile sualnak pakhat hnu pakhat kan tuah vivo ko ding.

Siangpahrang Saul
Israel mi pawl ihsiangpahrang hmaisabik hi Saul asi. Israel mi pawl cu Filistin pawl thawn do awding an si ( 1 Sam 13). Puithiam Samuel in, "Ka hlan ah Kilkal hmun ahfeh cia aw. Meithawinak le Remawk thawinak pawl tuah ding in na hnen ah ka rading. Ka rat ih na tuah ding pawl ka lo hmuh lai hlan lo i hngak aw."tiaha ti. (1 Sam 10:8). Asinan Saul cu a thin a phang thlang. Raal pawl an naivivo. A ralkap pawl le pakhat hnu pakhat a thup ten an tlan vivo. Saul inSamuel cu ni 6 sung a hngak thei nan a ni 7 nak ni ah cun a hngak thei nawn lo.Amah ten rai a thawi mai.

"Saul in mei thawinak leremawk thawinak pawl cu ka hnenah rak keng uh a ti ih mei thawinak cu a thawi.Mei thawinak a thawi theh in Samuel cu a thleng. Saul in thlawsuah peek inhmuak ding ih a rat tikah Samuel in, 'Ziang si na tuah?' tiiha sut. Saul in,'Mipawl cu ka hnen ihsin an tlan, nangmah le na tiamkam ni ah na thleng lo,Filistin pawl le Mikmat khua ah an khawm aw ciammam ka theih tikah, Filistinpawl cu ka hnen Kilkal ah an ra ding. Pathian hnen ah hrih lo tiih ka ruahruangah a hramhram in mei thawinak cu ka tuah asi.'tiah a ti.

Samuelin, 'Na sual zo asi. Na Pathian ih thukham na thlun lo asi. Thlun ta ci laPathian in na thuneihnak cu Israel mipi parah a tu ihsin a hmun ter ringringding. Atu cu na thuneihnak a hmun lo ding.'"
tiah a ti. ( 1 Sam13:9-14).

Saul a sual zo. Pathian ihthukham a thlun lo. A thlun lo mi thukham cu nun daan thukham asilo. Biak daan thukham asi mi puithiam hnatuan tuan lo ding a tuan asi. Puithiamsi lo ih puithiam tuan hi a sual tuk asi. Saul in Pathian a biak nan thlawsuahco lam lo in Pathian ih hnon mi a tuar.

Israel pawl
Israel pawl inPathian an biak nan an baik sual ti profet Isaiah in hitin a sim, "Pathianin, nan raithawi mi tam zet pawl cu kei thawn ziang a peh-tlaih? Mei nan khangmi tuu, rannung thau pawl thawn ka ning asi. Caw le tuu, me thi pawl ka duh lo.Ka hmai ih nan mit hmai hmuh ding ih nan ra tikah kan hruangkulh lan tahrat incuih thawinak pawl cu zo in so a lo dil? Alak asi mi raithawinak pawl cu lehhnuah keng nawn uh. Nan rimthaw ur mi ka fih. Thla thar ni, Sabat ni, mipipumkhawmnak ni pawl khal ka fih asi.

Adik lo rawi mipumkhawmnak pawl ka tuar thei nawn lo. Ka thlarau in nan thla thar ni le puaipawl a hua. I hnaihnok ter tu pawl an si. Ngaithiamnak in ka baang. Nan kut nanpharh tikah kan zoh lo ding. Thla tampi nan cam tikah ka lo ngai lo. Nan kutpawl cu thisen in a khat."tiah a ti hai (Isa 1:11-15).

Israel pawl in Pathian cu an biakko. Rai tla tampin an thawi ko. Puai pawl khal an tuah. Asinan Pathian in anbiak mi cu a pom sak lo ti kan hmu thei. An biak mi hin Pathian an hnaihnok termen asi. Pathian in a ngaithiam rero. Pathian a lungkim lo an thei lo. Ziangruangah an thei lo asi pei? Anmai duhzawng lawng an thupi ter ih Pathian ihduhzawng zianghman ih an siar lo ruangah asi. Kannih khal Pathian hnaihnok termen le fih ter ding men ih kan biak asi ah cun a poi tuk ding.

Profet Isaiah hnen ihsin Pathianin hitin a ti hrih, "Hih miphun pawl in an kaa in ka hnen ah an ra ihan hmur kaa in in upat. An thinlung cu kei thawn an hlat zet. Milai tuah mithukham pawl rinsan in in tih." tiah a ti (Isa 29:13). Zisu'i san ahkhal Isaiah san lai vekin a thleng cuang lo, a bang rep thotho. Pathian cu anbiak lak men thu Zisu in hitin asim,"Mi hrokhrawl pawl, Isaiah innanmah pawl tiduhnak ah hih mi phun pawl in an hmurka in in pan ih an kaa in inupat. An thinlung cu kaimah thawn an hlat tuk. Milai tuah mi thukham pawl zirhaw in thu an peek aw nan in biak lak men asi tiah lehhnu ih thil cang dingmi hia sim dik asi tiah a ti." ( Mt 15:7-9).    Israel pawl inPathian ih duhzawng cu ziang hman ah an siar lo, an kaa lawng in Pathian an biak.Milai tuah mi daan pawl hi an thupi ter sawn. Curuangah Pathian an biak tak konan an biak lak men asi. Mi zo in khal a lak men thil hi kan tuah duh lo dingnan. Kannih khal Pathian kan biak ko nan Pathian ih duhzawng hawl lo, kanduhzawng lawng kan thupi ter asi le Pathian biak man kan nei lo ding.

Paul in hitin a ti,"Israelpawl rundam an sinak ding hrangah ka duh sak tuk ih thla ka cam sak ringring.Annih in a dik mi fimnak an nei lo nan Pathian an tan nasa ti ka theih pi.Annih pawl in Pathian ih dingfelnak thei lo in an mai dingfelnak hmun ter dingan hawl ruangah Pathian ih dingfelnak cu an pom lo." (Rom 10:1-3)

Paul in Israel pawl hrang rundaman sinak ding thla a cam sak ruangah rundamnak an co lo ti cu a fiang asi.Ziang ruangah rundamnak an co lo tile Pathian ih peek mi dingfelnak cu an pomlo. Pathian an biak ko nan Pathian ih duhzawng an thei lo ruangah an biak lakmen asi.

Unau, Pathian cu a lak men in nabiak duh maw? A lak men ih biak hi nun lai ah cun a lang lo nan thih hnu ah cuna dang vuarvi ding. Asinan cuih caan ah cun a tlai tuk ding. Curuangah nan nunlai ihsin ruat natsat a tul.

Zirnak (2) thusuhnakpawl

1. Leitlun ah mi phunziat a um?________Ziang pawl a si?_________________________________________
2. Biaknak nei lo tu pawl cu Zisu in mi___tiah a ti. Van ram an co pei maw?_________________________
3. Biakmi pahnih simhnik aw______________________le _____________tla an si.
4. Pathian dang hnenih raithawi hi zo hnen ih thawi an si?_____________________________________________
5. Anungmi Pathianbiak daan phun.______in a um. Cu pawl cu________________________________________
6. Mai duhzawng ihbiak tu pawl in ziang ruangah cutin anbiak?_________________________________________
7. Cain cu Pathian ihpeek mi _________a hmang duh lo ruangah Pathian a biak _______.
8. Saul ih thlun lomi thukham cu ___________thukham asi. A sual mi cu_________________________________
9. Isreal pawl ih tamzet an raithawi mi pawl cu Pathian ______________ter tu men an si.
10. Israel pawl hirundamnak an co maw?____________ . Ziang ruangah?________________________________

.

^

Zirnak (3)
Pathian duhzawng ihbiak tu pawl
Pathian duhzawng ihbiak tu pawl in an duhnak hi an thupi ter lo. Pathian ih duhzawng hi an hawlsawn asi. Bible sung ihsin Pathian duhzawng ih biak tu pawl kan zoh hnik ding.

Abel
Abel in Pathian ih duhzawng in abiak ruangah Pathian in a saang. Hebru 11:4 sungah, "Abel cun Cain hnakih tha sawn mi rai cu zumnak in Pathian hnen ah a thawi asi. Cutivek rai athawi ih mi dingfel asi tiih timi a co. Ziangah tile a peek mi cu Pathian in asaang.

Cu asi ih Abel cu a thi zo nan a tu tiang thu asimasi."
tiah ngan asi. Abel cu a upa ih iksiknak ruangah thahtuar hman sehla Pathian duhzawng in rai a thawi ruangah Pathian thawn vanah akumkhua in a um ih nun man nei asi. Leitlun ah nun sau ih hremhmun thleng hnakcun nun tawi hman seh vanram thleng hi a tha sawn.

Enok
Pathian duhzawng ihnung, Pathian thaw ih feh tlang tu Enok ih thu cu hitin kan hmu thei,"Enokcu kum 65 a kim tikah fapa Matuselah a nei. Matuselah a neih hnu ah Enok cuPathian thawn kum 300 a feh tlang ih fanu pafa pawl a nei. Enok cu kum 365 asi.Enok cu Pathian thawn an feh tlang. Lehhnu ah a um nawn lo. Ziangah tilePathian in a laak so asi." (Seem 5:21-25)

Hebru ca ngantu in hitin a ngan,"Enok cu zumnak in thihnak in a luat ih a nun a thleng. Pathian in anun a thleng ter ruangah lehhnu ah a um nawn lo. Amah cu a nun a thleng hlan ahPathian thinlung tong tu asi tiih tetti khannak a ngah." (Heb 11:5)Enok cu Pathian duhzawng ih biak tu asi ruangah laak so in a um. Pathian cuEnok thawn feh tlang hi nuam a ti tuk ih tuan ten a laak so asi. Pathian in keithawn a feh tlang duh pei maw? Pathian thawn ka feh tlang maw?

Noah
Noah san lai ih milaipawl an sual daan zia hi hitin kan hmu thei, "Leitlun ah milai sualnaka tum ih a thinlung ruahmi hmuahhmuah in sualnak lawnglawng asi ti Pathian in ahmuh tikah..." (Seem 6:5). Milai pawl cutluk in an sual ruangah Pathianin milai hmuahhmuah cu siatsuah ding in a ruat asi. Asinan, "Noahcu mi dingfel, a miphun sungah famkim tu asi. Pathian thawn an feh tlang."(Seem6:9) Noah cu Pathian thawn an fehtlang ti asi ruangah Pathian duhzawng ih nungtu, Pathian duhzawng ih biak tu asi. Duhzawng bang lo in feh tlang a theih lo(Amos 3:3).

"Noah in hmuh hrih lo mithuphuan pawl kha a dong hnu ah zumnak in tihnak thinlung thawn a inn sungsangrundamnak ding ah lawng pi cu a sak. Cutin zumnak in leitlun mi pawl a dem ihzumnak thaw ih a pehtlaih mi dingfelnak ro cu a co asi." (Heb 11:7)

Abraham
Abraham cu milem biakdah tu asi. Bible in, "Abraham cu ro a conak ding ramah feh ding inPathian ih a kawh tikah khui lam a feh hman thei lo in zumnak in thu a ngai iha pok suak." tiah a ti (Heb 11:8). Abraham cu zumnak in felnak a ngahti, hitin kan hmu thei, "Abram in Pathian cu a zum ruangah a zumnak cudingfelnak ih lak sak asi." (Seem 15:6). Abraham cu milem biaknakihsin anungmi Pathian cu a biak ih Pathian duhzawng in a biak ruangah zumnak ihpa timi hman a ngah asi.

David
Pathian ih duhzawngthei tu David in hi tin a ti, "Raithawinak a duh lo, cu asi lo ah cunrai ka thawi ding. Mei raithawinak hman a duh lo. Pathian ih duhzawng rai cuthinlung kekkuai hi asi. Aw Pathian nang cun thinlung kekkuai hi na hnong lo."(Sam 51:16-17). Pathian in raithawinak hnak in a kekkuai mi thinlung a duh sawnti David in a thei. Curuangah Pathian ih thinlung tong tu asi.

Paul
Paul hi Saul asi laiah Pathian ih duhzawng a thei lo ruangah kawhhran siatsuah tu asi. Kawhhran hilampial feh sual ih a ruah ruangah a hremnak asi. Asinan Damaskas khua hnarpawnih tleu ih a kah tikah Zisu cu Khrih asi ti a thei saal. Cuihhnu lawngahPathian ih dawhzawng cu a thei. Curuangah tisa ih a zuam mi pawl hmuahhmuah cuziang hman asi lo ti hitin a ngan saal.

"Keimah cu niriat ka ti ah vunzim tan mi ka si. Israel mi phun Benjamin hrin ka si. Hebrusung suak Hebru taktak ka si. Thukham lam in zoh sehla Farasi ka si. Pathiantannak lam in zoh sehla kawhhran hrem tu ka si. Thukham thlunnak ih dingfelnakzoh sehla soisel bo ka si. Asinan Zisu ih ruangah ka hrang ih thil hlawknak hisunnak ah ka ruat. Culawng si lo in thildang ziangtinkim khal hi zianghmuahhmuah hnakin a sunglawi sawnmi ka Bawipa Khrih Jesuh ka theih ruangah cunsunnak ah ka ruat a si. Amah ruangah cun ziang hmuahhmuah ka sung theh ih Khrihka neihnak dingah cu pawl cu hnawmhne ah ka ruat"(Filipi 3:5-8)

Paul in Pathian ih duhzawng atheih hnu cun a hlan ih Pathian a biak daan pawl a hlon theh ih amah ih asiatsuah mi kawhhran hrang ah a nunnak peek in a tuan. Harsatnak phunkim lehremnak phunkim lak ihsin a tuan. Tisa ih a tuan mi pawl hmuahhmuah cu hnawmhnevek ah a ruat. Pathian ih duhzawng in a biak ruangah thlarau thu thuk pawl athei ih kawhhran pawl le pumpak hnenah ca tampi a kuat thei asi. Kannih tiangin hlawknak kan co phah.

Zirnak (3) thusuhnakpawl

1. Pathianih duhzawng ih biak thei dingah Pathian ih duhzawng________________________________a tul.
2. Abelin zo ih duhzawng in a biak?________________
3. Pathianin ziang ruangah Enok cu a laak so? ________________________________________________
4. Noahcu a san lai ih minung pawl an sual zet ko nan a sual ve maw?________________________________
5. Abrahamcu zumnak in ziang a co?______________
6. Pathianin a ko tikah Abraham in a fehnak ding hmun a thei cia maw?_______Nang tehPathian in lo ko ve sehla na thlun ngam pei maw?______________
7. David cu ziang ruangah Pathian ih thinlung tong tuasi?________________________________________
8. Paulin ziang ruangah kawhhran a hrem dah?___________________________________________________
9. Paulin Khrih ruangah ziang hmuahhmuah hi ziang  vek ah a ruat?__________________________________
10. Ziang ruangahPaul hi zonzai le harsatnak a tuar?____________________________________________

.

^

Zirnak (4)
Biak daan thukham
Biak daan thukham hitampi a um nan a thupi bik pali kan tar lang ding. Cu pawl cu:

1. Anungmi Pathian lawng biak ding
2. Pathian umnak lawng ah biak ding
3. Puithiam hmang in biak ding
4. Rannung thaw lawng ih biak ding.

1. Anungmi Pathian lawng biak ding Vanram le hellram neitu hi anungmi Pathian lawng asi. Cuih Pathian biak lo in a dang pathian biakasi le ziang tin vanram co a theih ding? Amah Pathian in hi tin thukham a peek,"Keimah siar lo Pathian dang biak hlah. Tlun van ah siseh, tang leitlunah siseh, leitang ti sungah siseh a um mi pawl thawn bang mi milem cu nahrangah na tuah lo ding." ti asi (Suah 20:3-4). Curuangah pathian dangbiak pawl cu vanram thleng ding hi ruahsan ding a um nawn lo. An thleng lo dinghi a fiang tuk zo.
Pathian in a sunlawihnak hi zohman a pe duh lo. Thukham peek tikah khal pathian dang an biak pang ding aphang tuk ruangah hitin a cah rero,"pathian dang nan biak lo ding.Ziangah tile Bawipa, a hmin cu Thiik hmang asi ih Amah cu thiik hmangasi." (Suah 34:14). Pathian cu thiik hmang zet Pathian asi.Thiik hi duhdawt aw zetnu pa le, fa la le tlangval kar lak ih um mi asi.Dawtnak a tuum le thiikthu a sia.

Pathian khal hi Amah biak lo ihPathian dang biak hi a thiikthu a sia zet. Curuangah Moses hnen ihsin Israelpawl hnenah hitin a cah, "Thukham ka lo peek mi hmuahhmuah ah ralringuh. pathian dang ih hmin hi saal hlah uh. Na hmurka ihsin zohman in thei hlahseh." (Suah 23:13). Pathian in pathian dang kan hmurka ih saal dinghman duh lo khop in thiikthu a sia asi ti kan thei a tul.

Daan peek saal mi ah Pathian in Moses hmangin hitin a cah nasa, "Na Pathian cu na tihzah ding. Cuih Pathian lawngna biak ding. Ahmin in na cam ding. A dang pathian, na kiang nai ih miphun pawlih pathian na biak lo ding. Nan Pathian cu thiikthusia Pathian asi. Na Pathianin na parah a thin a heng ih leitlun ihsin a lo thai hlo ding phan a um."tiaha ti (Daan 6:13-15)

Pathian in Amah biak lo ihpathian dang biak hi leitlun ihsin thai hlo ding tluk khop in a thin a hengding hi a sim cia. Curuangah pathian dang biak pawl parah Pathian in ziang titluk in a thina heng ti hi theih thei a si, thei ding hrimhrim khal asi. AsinanKhristian tampi in cuih thu cu thupi ah kan ret in kan ngai lem lo. Kan fa tekhal hnatuan tha le milian asi le pathian dang biak mi pawl thawn kan nei termen theu. Pathian thinheng ding in kan tok theu.

Bible in hitin a ti hrih, "Naunau sulkhat kual, na fa te, na taang sung ih na nupi, nangmah vekih na ruah mina rual pi in, feh usih, na thei dah lo mi, na pu le pa pawl khal ih thei lo mipathian dang, na kiangkap nai le hla ih um, leitlun a deng ihsin khat lam dengtiang ih biak mi pathian cu biak usih tiin a thup ten a lo sawm asi le na lunglo ding.

A thu na ngai lo ding. Amah na hmuh tikah na zangfah loding. Na paamhmai ruangahthup lo in, amah cu na that tengteng ding. Amah cuthah tuar dingah a hmaisabik in na tuah ding ih midang pawl khal in an tuah veding. Izip ram ihsin a lo suah tu na Pathian hnen ihsin lam pial dingah a tumruangah lungto in deng ih that ding asi. Cuih thu cu Israel pawl an zaten anthei ding ih cutivek thil thalo cu nan lak ah lehhnu ah an tuah ngam lo ding." (Daan13:6-10).

Mai inn sungsang sung ihsin pathiandang biak tu cu mah rori ih that dingah Pathian in thukham a peek asi.Curuangah Pathian in Amah siar lo Pathian dang biak hi ziang tluk in a hua tikan hmu thei asi. Asinan tulai Khristian pawl in cuih thu cu thupi ah kan ngailo.

Pathian ih mit ah a dang pathianbiak hi hlawhhlang tuan tluk in a hmu daan hitin kan siar thei, "Nangmahcu a tu na feh ding mi rammi pawl thawn nan kom aw ih nan lai ah sitbah ihtluknak si lo ding ah ralring aw. An biaktheng pawl na siatbal theh ding. Anmilem pawl na siatsuah thluh ding. An asarah pawl hau theh uh Pathian dang nabiak lo ding. Thiikthusia hmin a nei mi Pathian cu thiikthusia asi. Cuih ram mipawl thawn nan pawl aw ruangah, annih pawl cu an pathian thawn hlawhhlangsualnak an tuah ih, cuih pathian pawl hnen ah rai an thawi tikah a lo sawm ihcuih raithawimi sa cu na ei ding tiin siseh, an fanu le pawl na laak ih na fale pawl thawn na thit ter ruangah cuih fanu pawl in an pathian thawn hlawhhlangsualnak an tuah ih na fapa le pawl khal an pathian pawl thawn hlawhhhlangsualnak an tuah ter ding." (Suah 34:12-17).

Curuangah pathian dang biak hiPathian in ziang tluk in a hua, a thin a heng ih, ziang tluk in sualnak a tumti hi kan theithei asi. Cutin Pathian in Israel pawl cu a cah rero ko nan Izipram ihsin an suak ihsi thok in milem lawnglawng an biak theu. Siangpahrang thaDavid, Jehoshafet, Hezekiah, Josiah pawl san lawng ah hin Pathian hi tha teinan biak ih cuih lo hmuahhmuah cu kiangkap ram pawl vekin pathian dangdang hi anbiak. Pathian in profet pawl a thlah ih thu a sim, ralrinnak a pek theu nan anngai lo, ziang hman ah an siar lo. Curuangah netabik ah cun Israel ram cuAsiria kut ah siseh, Judah ram cu Babilon kut ah siseh sal a taang ter.

Pathian dang biak hi vanram nei tu Pathianhrang ah sualnak menmen asi lo, sualnak tumbik asi. Asinan Khristian pawl mitah cun sualnak tum zet in kan hmu lem lo. Cuhnak in nuncan ziaza sual hi sualtuk ah kan ruat ih kan rel ciammam. Nuncan ziaza sual hi a poi lo tinak cu a silo nan pathian dang biak thawn tahthim ah cun rel tham asi lo.

2. Pathian umnak ah biak ding.
Leitlun semsuah ihsinthukham peek tiang sung hi cu Pathian hi hmun i tin kim ihsin biak theih asi.Abraham Isaak, Jakob pawl in an thlennak kip ihsin Pathian an biak theu.

Asinan Pathian in Moses hnenihsin thukham a peek theh hnu ah cun hmun tinkim ihsin biak a theih nawn lo.Pathian ih fial vekin Moses in biakbuk a sak ih cuih biakbuk lawng ah biaktheih asi. Ziangah tile Pathian cu cuih biakbuk sungah a um.

Solomon in biakinn pi a sak tikahbiakbuk ah Pathian cu biak nawn lo in biakinn sung ihsin Pathian cu an biak.Biakinn sungah Pathian a um ruangah asi.

Asinan Israel pawl in Pathianhnenah an fel lo ih an Pathian cu taan tahrat in pathian dangdang cu tlang botinte le thingkung hring hnuai tinte ah rai an thawi theu. Cutiih cang ding atheih cia ruangah Pathian in, "Leitlun nan nun sung hmuah nan co dingah nan pupa pawl ih Pathian ih a lo peek mi ram ah nan thlun ding mi thukhamcu, nan laak ding mi ram pawl ih an pathian biaknak hmun pawl, tlang sang parle mual tinte le thing hring hnuai pawl hmuahhmuah nan siatbal theh ding. Anbiaktheng pawl nan bal theh ding ih an thuam thianghlim le an asarah pawl nanur kang theh ding. An pathian milem pawl nan sah tan theh ding ih an hmin pawlkhal cuih

hmunihsin nan phiat theh ding. Anmah vekin nan Pathian hnen ah nan tuah lo ding.Nan Pathian in nan miphun lak ah a hmin hmun ter ding ah a umnak ding hmunahril mi hmun ah cun Bawipa cu hawl in cuih hmun ah nan ra ding. Cuih hmun ahnan mei thawinak, nan raithawinak, nan thenhra thenkhat, nan kut ih peek mi,thukam thawinak, mah duh ih thawinak, nan caw le tuu fa hmaisabik pawl cu nankeng ding. Cuih hmun ah cun nangmah le na inn sungsang thawn Pathian hmai ahnan ei ding ih Pathian ih thlawsuah a lo pek vekin lungawinak nan tuah ding.Tuih sun hinah hmun ih mi zo khal mai duhduh ih tuah vekin nan tuah lo ding." tiah a cah tahai (Daan 12:1-8).

Curuangah Israel pawl in biakbuukasi lole biak inn lawng ah Pathian an biak theu. Asinan pathian dangan biaktikah cun an duhnak hmun tin in anbiak theu.

Thleng awk caan

Israel pawl inramcaar ih an feh lai ihsin Solomon ih biakinn sak hlan tiang biakbuk ah siseh,biakinn sak hnu ah biakinn ah siseh, Pathian an biak theu. Cunah asi Samaria nuin Zisui hnenah, "Kan pupa pawl in hi tlang parah an biak theu ihnannih in Jerusalem lawng ah biak ding asi nan ti." tiih a ti tikahZisu in, "Nunau nu,i zum aw, hih tlang par ah le Jerusalem ih feh lo ihPa biak caan a thleng rero lai asi."tiah a ti (Jn 4:20-21). Zisu inbiaknak hmun thleng thlang ding thu cu Samaria nu hnen ah a sim asi.

siat bal
Zisu Khrih a thihtikah biakinn sungih hmun thiang bik hmun khamnak puanzaar a tleek thuhitin kan hmu, "Cutikah biakinn sung ih puanzaar cu a tlun ihsin a tanglam tiang a tleek." (Mt 27:51). Ziang ruang
ah Zisu Khrih a thih tikah biakinn sung ihpuanzaar a tleek tile biakinn sung ihsin Pathian biak caan a cem thlang tihmuhnak asi. Pathian cu milai sak mi biakinn ah a um nawn lo ih cunah biak atheih nawn lo a lang ter asi.

Cuih biakinn pi khal cu ZisuKhrih thih hnu kum 40 a rei tikah, AD 70 ah Rom ralkap pawl in an siat bal thehih a um nawn lo. AD 135 ah Israel pawl in an sak tum saal nan an hlawhtling lo.Tuih ni tiang biakinn an nei lo ruangah rai an thawi thei lo. Israel pawl ih athupibik an tumtahmi cu biakinn pi sak saal ih raithawi saal ding hi asi.Asinan biakinn hmun ah Muslim pawl in an biakinn an sak ruangah an sunmang akim thei lo. Pathian in a tha bik mi biakinn hmun kil tu pawl a ret asi. Miphun dang pawl in cuih biakinn hmun nei ta seh la Israel pawl in paisa in anlei hlo ding ih an biakinn a sak zo ding. Cu ti ding a thei ruangah Pathian inkil tu tha bik lung ruh emem Muslim pawl a kil ter asi ding.

Tuisun Khristian pawl in Pathiancu milai kut ih sak mi biakinn ah biak theih in an ruat. Khat lam ah cun a ahmaan ko. Asinan a famkim lo. Catholic pawl in Israel pawl ih tuah mi an thlunih hmun tin kim ah biakinn an sak ih hmun thianghlim hmun an tuah ih ansiangbawi pawl lawng an lut thei. A dang Khristian pawl in cuvek hmunthianghlim hmun an tuah lo ruangah pulpit parah zozo khal kai theih asi.Catholic pawl in a thlam cu an cawng ih a dang pawl in a thlam khal an thei loih a duhduh in an tuah.

Asinan Israel pawl in an tumtahvekin biakinn sak hai khal sehla sullam in man a nei nawn lo. Ziangah tilePathian cu milai kut ih sak mi biakinn ah a um nawn lo. Catholic pawl ih sak mibiakinn khal sullam a nei nawn lo. Adang Khristian pawl ih biakinn ah khalPathian a um nawn lo. Cu asi le zo si a hmaan? Pathian <spanlang=ES-TRAD>cu khui hmun ihsin biak ding asi pei? Cuih thu cu kan pehvivo lai ding. Rak siar vivo aw.    

Zirnak (4) thusuhnakpawl

1. Biakdaan thukham ih a thupi bik 4 pawl cu
(1)___________________________
(2)___________________________
(3)___________________________
(4)___________________________
2. Pathian in a sunlawinak cu zo a peekduh?_________
3. Pathian cu ziang vek Pathianasi?__________________
4. Pathian in milai pawl ih pathian dang biakhi ziang tlukahua?___________________________________
5. Pathian dang biak tu hi ziangtiincawhkuana peek ter?____________________________________________
6. Pathian dang biak hi Pathian hmai ah ziangvek sual naktuah thawn a bang?_________________________
7. Moses san ihsin Pathian cu .__________.ahsiseh, Solomon san ihsin ._______________ah siseh biak ding asi.
8. Ziang ruangah biakbuk le biakinn lo, hmundang ih biak mi hi Pathian in a pom thei lo?________________
9. Zisu in Samarianu hnenah ziang asim?________________________________________________________
10. Ziang ruangah Zisu Khrih a thih tikahbiakinn sung ih puanzaar atleek?_____________________________
11. Isreal pawl ihtumtah bik mi hi ziang asi?_______________________________________________________
12. A tu ah Jerusalembiakinn hmun ah ziang a um?_____________Ziangruangah asi pei?__________________ ___________________________________________

.

^

Zirnak (5)
Puithiamlawng in biak ding
Hnatuantu pawl in company ih lubik ton duhtikah an zaten zung khan sungah lut lo in an hotu lawng in a tong theu. Ziangah tile hnatuantu pawl an zaten zung khan sungah an tlem lo ding lawng si lo inan zaten tong ding ansi lo ruangah asi. An ho tu lawng in tong ding asi.Cuvekin mi hmuahhmuah in Pathian tong ding asi lo ih an ho tu pa lawng in anaiawh in tong ding asi. Cutiih mipi aiawh ih Pathian tong tu ding cu puithiamtiih kawh asi.

Inn sungsang pa bik
Leitlun semsuah ihsinMoses hnen ih biak daan thukham peek tiang lak hi puithiam an nei lo. Innsungsang pa bik hi puithiam asi mai. Cain le Abel te unau khal an mah ten raian thawi mai (Seem 4:1-5). Noah khal amah ten rai a thawi (Seem 8:20). Abrahamkhal amah ten puithiam a tuan (Seem 12:7).Isaac le Jakob te khal an mah ten raian thawi (Seem 26:25; 35:1).


Aaron le fapa pawl lawng

Israel pawl Izip salihsin an suak ih Sinai tlang hnuai an thlen tikah cun Pathian in Moses hnenihsin biak daan thukham a peek ih mi hmuahhmuah in puithiam an si thei nawn lo.Aaron le a fapa pawl lawng in mi hmuahhmuah hrang puithiam an tuan thei.Pathian in Moses hnenah hitin a cah,"Na u Aaron cu ka hmai ah puithiamhnatuan ding in le a fapa pawl asi mi Nadab, Abihu, Eliazar, le Ithamar pawl cuIsrael mi pawl lak ihsin hril in na kut hnuai ah ret aw."(Suah 28:1)Hi tiin Aaron le a fapa pawl cu Pathian ih hril mi puithiam ansi.

Puithiam si tum tu pawl
Kawrah, Dathan,Abiram pawl in puithiam si ding in Aaron ih dinhmun an long tum tikah Pathianih thuthennak an tong ih leilung in a dolh hlo thu hi tin kan hmu thei, "Pathianin, 'Kawrah, Dathan, Abiram pawl ih thlam pawl cu hrial ding in mipi pawl cusim aw' tiah Moses hnen ih asim vekin Moses cun a tho ih Israel upa pawl leDathan, Abiram tei umnak ah cun a feh ih, 'Hih mi sual pawl ih umnak thlam pawlcu hrial uh. An thil pakhat hman dai hlah uh. Cu lo asi le anmah thawn ansualnak ruangah siatralnak ah nan thleng ding' tiah mipi pawl a sim tikah, mipipawl in Kawrah, Dathan, Abiram pawl ih kiang ah um lo in an hrial ruangahDathan le Abiram pawl cu nu fa pawl thawn an thlam sangka hmai ah cun an ding.Moses in 'Hi thil hmuahhmuah hi keimah thu ten ka tuah lo, Pathian ih fial miruangah ka tuah asi ti ziang tin nan thei ding tile, mi hmuahhmuah tuar mithihnak lawng, hi pawl in an tuar asi le Pathian in i thlah lo asi. AsinanPathian in a thar in a sersiam ruangah leilung a ong ih hi mi pawl siseh, anneih hmuahhmuah siseh a dolh ih annih cu a nung cung in thihnak ram ah an tlakasi le Pathian hnenah an sual asi ti nan thei ding.' tiih a sim theh ve ten anpal mi leilung cu a kuai ih a kaa a ong ih an mah le an inn pawl siseh, Kawrahthawn a pehpar mi le an neih hmuahhmuah siseh, a dolh theh. Cu pawl cu an mahih si thok in a peh mi hmuahhmuah thawn a nung cung in thihnak ram ah cun ansuk thla thluh ih an tlun ah lei a kop saal ruangah mipi lak ihsin phiat faihlonak an tuar asi." (Mipum16:23-33)

Anmah thawn lungkim ih puithiamah an ret aw mi milai 250 pawl khal Pathian hnen ihsin mei a tlak ih an thitheh. (Mipum 16:35). Puithiam dinhmun cu Aaron le a fapa pawl ta lawng asi tiBible ah hitin kan hmu thei, "Cule Pathian in Aaron hnen ih a sim micu, 'Nangmah le na fapa pawl le na pai inn sungsang pawl cu, hmun thianghlimhmun thawn a sengmi sualnak, nanmah puithiam thawn sengmi sualnak nan tuarding. Asinan na pu pa ih miphun, naunau Levi mi phun pawl cun tettikhannakbiakbuk hmai ih hna nan tuan tikah a lo bawm hai seh. Levi miphun pawl cunnanmah siseh, biakbuk siseh an kil ding. Asinan nanmah le anmah cu thihnakihsin nan luatnak dingah annih pawl in biakbuk thil, biaktheng thil pawl cu naihhlah seh. Annih pawl in nanmah thawn hmunkhat ah a lo bawm ih mipi pumkhawmnakbiakbuk cu kil in biakbuk hnatuan hmuah cu an tuan ding.

A senglo tu cu nan kiang ah lo naih hlah seh. Lehhnu ah Pathian a thin a heng ihIsrael mipi par a thleng lonak dingah biakbuk le biaktheng cu nan kil him ding.Cutin nan unau Levi mi pawl cu Israel mipi lak ihsin hril in mipi pumkhawmnakbiakbuk hnatuan tuan dingah Pathian hnenih raithawi mi vekinka lo peek asi.Curuangah nangmah le na fapa pawl cu biaktheng thawn pehtlaih mi hnatuan,puanzaar sung ih hnatuan hmuahhmuah cu puithiam tuan in nan tuah ding.Zangfahnak in puithiam dinhmun cu ka lo peek asi. A pehtlaih lo tu in a kiangnai ah a naih asi le thah a tuar ding' tiah a ti."
(Mipum18:1-7)

Siangpahrang Saul
Siangpahrang Saul inpuithiam Samuel a hngak thei lo ih rai a thawi ruangah siangpahrang sinak ihsinPathian in a hlon ti a tlun ah kan thei zo (1 Sam 13). Saul ih sualnak hinuncan ziaza sualasi lo. Biakdaan thukham sung ih puithiam lo ih puithiam tuanlo ding timi a pah bal asi. Siangpahrang asi nan puithiam hnatuan a tuanthei lo.

Jeroboam
Solomon sualnakruangah a thih tikah Pathian in a ram cu thenhnih ah a then ih saklam ram cuIsrael, thlanglam ram cu Judah ram ah a cang. Judah ram cu Solomon ih fapa Rehoboamin a uk ih Judah le Banjamin miphun phunhnih lawng an si. Saklam ram cu mi phunphunhra pawl an si ih Jeroboam in a uk.

Jeroboam cu siangpahrang asitikah biak daan thukham hmuahhmuah a pah bal thluh. Jehovah Pathian ai ah cawzuk a tuah ih a biak. Mi menmen pawl khal puithiam a tuan ter. Bible in, "Jeroboamcun hmun saang hmun ah inn a sak ih levi miphun pawl si lo mi menmen pawl cupuithiam ah a ret." tiah a ti (1 Siang 12:31).

Jeroboam in milem a biak ih mimenmen pawl cu puithiam ah ret in biaknak puai ni pawl a tawlrel ruangahPathian ih profet in nun a sim. Asinan a sir aw lo, a feh kel ten lam sual ah afeh thotho thu hitin kan hmu thei, "Jeroboam in a lampialnak ihsin akir saal lo. Mi menmen pawl cu hmun saang hmun ah puithiam in a ret. Puithiamtuan duh tu poh cu hmun saang ah puithiam in a ret. Cutiih a tuah ruangahJeroboam inn sungsaang cu leitlun ihsin phiatfai theh ding sualnak a thlengasi." (1 Siang 13:33-34)

Jeroboam parah Pathian a thin aheeng tuk ih profet Ahijah hnen ihsin hitin a ti, "Nang in Jeroboamhnen ah Israel miphun ih Pathian ih thupeek na sim ding mi cu, 'Mipi lakihsinka mi Israel miphun uk tu ding ah ka lo hril in ka lo cawisaang ih ram cuDavid miphun lak in laak in ka lo peek nan ka sal pa David vek na si lo. Anihcu ka thukham pawl a thlun. Ka hmai ah thil tha lawng tuah ding in a thinlungtak ten i been asi. Nang cu na hmai ih a um dah tu pawl hmuahhmuah pawl lantahrat in sualnak na tuah. Ka thinheng ter ding ah pathian dang le milem pawltuah in na dung in tun. Curuangah Jeroboam sungkhat parah harsatnak ka thlengter ding. Israel khawpi khawte ih thawngto siseh, ih a tlaan tu siseh, Jeroboamphun mipa pawl cu hlo asi ding. Milai in caw ek an rut faai thluh vekin a taangmi Jeroboam phun cu phiat faai asi ding. Jeroboam phun pawl cu khawpi sung ah athi asi le a sa cu uico pawl in an ei ding. Khawleng ah a thi asi le van ihvate pawl in an ei ding tiin Pathian in a ti zo."( 1 Siang 14:7-11)Jeroboam ih sualnak khal cu nuncan ziaza le uk daan thukham pawl pah asi lo.Biakdaan thukham a pah asi. Kan sim zo bang in pathian dang a biak, puithiam lopuithiam ah a ret, puai ni pawl a tuah. Curuangah Pathian a thin a heng tuk ihJeroboam sual bang in tiin lehhnu lam ih siangpahrang pawl khal tahthimnak ah ahmang ringring asi.

Puithiam si duh tu Kawrah lerualpi pawl ih netnak kan thei zo. Puithiam rinsan lo ih mah te puithiamhnatuan tu siangpahrang Saul ih cannak kan thei zo. A duh tu hmuahhmuahpuithiam ih ret tu siangpahrang Jeroboam ih cawhkuan pawl kan thei zo. Curuangahpuithiam hi a thupi tuk asi. Asile kan puithiam hi zo asi? RC pawl ih siangbawipawl hi puithiam an si maw? Pastor pawl hi puithiam an si maw? Aaron fa le pawlhi puithiam an si lai maw? Nangmah teh puithiam na si maw? Puithiam na theih loasi len ziang tin na rinsan thei ding? Puithiam a um lo le ziang tin Pathiankan biak thei ding? Cuih thu pawl cu kan zir bet vivo ding.

Zirnak (5) thusuhnak pawl

1. Leitlunseemsuah ihsin Moses san tiang hi zo si pui thiam?________________________________________
2. Biak daan thukham vekin zo pawl lawng hi puithiam ansi thei?_______________________________________
3. Aaronfapa le pawl ih hmin ngan hnik aw_________________________________________________________
4. Aaron ih puithiam long tum tu pawl hi zotla an si?_____________________________________________
5. Kawrah le a rualpi pawl cu Pathian inziang tin thu a then?__________________________________________.
6. Puithiam si duh tu 250 pawl ziang an cangtheh?____ ________________________________________________
7. Siangpahrang Saul ih sualnak cu ziangasi?________________________________________________________
8. Jeroboam ih pah bal mi biak daan thukhampawl simhnikaw________________________________________
9. Pathianin Jeroboam cu ziang tin cawhkuan apeek? _______________________________________________
10. RC siangbawi, pastor pawl le nangmah hipuithiam nan simaw?___________________________________.

.

^

Zirnak (6)
Rannungthawn biak ding
Pathian hnen pantikahkut lawng ih pan ding asi lo thu Pathian in hitin a sim, "Kum khatah veithum ka hrangah puai nan tuah ding. Ka lo cah zo vekin Abib (Israel pawlih thla hmaisabik, kawl ih taku thla) thla ni bikhiah mi ni ah thilnu tel losang puai nan tuah ding. Ziang ah tile cuih ni ah Izip ram ihsin nan suak ih zohman ka hmai ah kut lawng in nan ra lo ding." tiah a ti ( Suah23:14-15).

Hi tin kan siar hrih thei,"Abib thla ah Izip ram ihsin na suak ruangah thukham ka lo peek vekinAbib thla sungah ni 7 sung thilnu tel lo sang na ei ding ih thilnu tel lo sangpuai nan tuah ding. Fa upa bik hmuah cu ka ta asi. Rannung pawl ah khal cawsiseh, tuu siseh, fa tir pawl cu ka ta ansi.

Asinan laak fa upabik cu tuu fa no te thawn nan tlen ding. Nan tlen duh lo asi le laak fa no teih hngawng cu nan khiak ding. Nan fa upa bik hmuahhmuah cu nan tlen ding. Zokhal ka hmai ah kut lawng in nan ra lo ding." (Suah 34:18-20).

Hi tiinkhal ka hmu, "Kum khat ah veithum thilnu tel lo sang puai, zarh pawlpuai le thlam puai pawl nan tuah tikah mi pa pawl cu Bawipa na Pathian hmai aha hril mi hmun ah an lang ding ih zo khal kut lawng in nan ra lo ding."(Daan 16:16).

Hebru ngantu in hitin a ti, "Puithiam lubik cu raithawi mi le peeknak tuahtu ding ih ret asi ih kan puithiam lubik khal cu thawi ding mi pakhatkhat cu anei a tul." (Heb 8:3)

Thawi ding mi pakhatkhat
Pathian hmai ih rat tikah kutlawng in rat a theih lo, pa khatkhat ken a tul ti kan thei zo.Israel pawl cun caw, tuu, me, thuro, laileng, sangvut, sang a phun phun an kengtheu. Unau, Pathian hmai ih kan feh tikah ziang kan keng ding? Thlacamnak, ahlu thawhhlawm, thil tha tuahnak pawl, nuncan ziaza tha pawl kan keng ding maw?Cuih pawl in Pathian hmai ah mithmai tha kan ngah pei maw? Pathian in le kut lawngin ra hlah uh in ti fawn. Ziang keng ding na ruat dah maw?

Cain,
Cain in a keng mi asual ti kan thei zo. A lo sung suak pawl a keng. Asinan Pathian in a saang lo.Pathian hnenah sang pawl, lo rawl pawl pek asi theu (Pui 2). Asinan Pathian inCain hnen ah a peek mi a saang sak lo nak pawl a sim fiang ko. Mirang Bible lelai Bible ah hi tin an ngan, sangka hram ah sual a bok ringring. Cuih sual abok timi hi Hebru cafang khatat timi ih ra asi ih phunhnih ah let atheih. Sual ti le sual raithawinak rannung ti in. Kawl Bible ah cun sualthawinak rannung ti in a let. Kawl ih ta a dik sawn ding. Ziangah tile sual cuamah te bok thei asi lo. Sual rai thawinak rannung (caw lole tuu lole me) cu abok thei.

Pathian in Cain cu rannung a peekko nan a hmang lo. Pathian ih peek mi rannung cu a hmang lo, a hnong ruangahamah khal cu Pathian in a hnong ve. Pathian ih hnon asi ruangah Pathian hnenihsin a tlan. Pathian hnen ihsin tlan hnuhnu cun kumkhaw nunnak ngah ding cu acang thei nawn lo.

Israel
Israel pawl in Pathian hnen ahrai pawl an keng nan a tha lo pawl an keng ruangah Pathian in a saang lonak thupawl hitin kan hmu thei, "Fa in a pa a upat theu. Sal in a bawipa atihzah theu. Pa ka si le khui ah si in upatnak,Bawi ka si le zo in so i tihzah'tiah Bawipa in ka hmin ziang siar lo tu puithiam pawl hnen ah a ti. Asi, nannihin, 'Ziang tin so na hmin cu ziang siar lo in kan um?' 'Ka biaktheng parah rawla baal mi pawl nan keng asi.'Asinan nang in, 'Ziang tin kan lo baal ter?, 'nati. Nang in, 'Bawipa ih cabuai cu fihnung asi.'na ti.

Amit acaw mi pawl nan peek tikah cucu a sual lo maw si? A ke awl mi le a na mi pawlnan peek tikah cucu a sual lo maw si? Nan uktu bawi peek hnik uh, nan parah alungawi pei maw? Tha ten a lo saang ding maw?' tiah Bawipa in ati."
(Mal1:6-8)

Judah pawl in an Pathian cu taantahrat in a dang pathian cu an biak. Curuangah Babylon sal ah a taang ter ih anhna cu Pathian ina vit. Babylon sal ihsin an tlung saal tikah an fim rori ihmilem cu an biak nawn lo. An Pathian, a nung mi Pathian lawng an biak thlang.An Pathian cu an biak ko nan an thinlung taktak asi lo, an hrokhrawl. ProfetMalachi ih sim vekin a ke kiak, a mit caw, a na mi rannung pawl thawn rai anthawi. Curuangah an thawi mi rai thawn a thawi tu anmah khal cu Pathian in asaang lo, a hnong.

Atu nang, Pathian hnen ah ziangna keng ding? Thawhhlawm, nuncan ziaza thatnak, mi bomnak, thlacam nak, Biblesiar, na nun na peek ding maw? Kut ah ken mi na neih lo ah cun Pathian in a losaang ding maw? Cuih thu pawl cu kan zir beet vivo ding.

Hih thu pawl hi na thei dah lotla le na ruat dah lo men ding. Ziang ruangah tile cu pawl in sim lo ih in zirhlo ruangah asi. Cutikah mai duhduh in Pathian cu kan biak. Israel pawl an sualdah zo. Khristian pawl khal kan sual lala. Cu tiih kan sual lonak ding a thupi. Zir vivo usih.

Zirnak (6) Thusuhnak pawl

1. Pathianin Israel pawl kumkhat ah vei ziat puai a tuah ter?____________________________________________
2. Pathian hnen ah kut lawng in ra a theihmaw?_____________________
3. Puithiam in a kut ah thawi ding mi rai um a tul maw?  _______________________________________________
4. Israel pawl in Pathian hnen ah ziang vekpawl an  thawitheu?____________________________________
5. Pathian in Cain hrang ah sangka hram ahziang a ret  sak?____________________________________________
6. Cain in Pathian ih peek mi rai cu a hmangmaw?  ________________________________________________
7. Pahtian in ziang ruangah Cain cu a saangthei lo?_______________________________________________
8. Israel pawl in Pathian hnen ah ziangvekrannung pawl an peektheu?______________________________
9. Pathian hnen ah ziang na kengding?___________________________________________________________
10. Pathian hnenahna keng ding mi hi a thupiah an  ruat maw? Ziangah?_____________________________

.

^

Zirnak (7)
Ahmaan mi biaknak
Biak daan thukham aha nungmi Pathian lawng biak ding tiin a um. Khristian pawl in a nung Pathianlawng biak tiin ka ti men ding (A taktak ah cun a nungmi Pathian lawng biaksisehla Amah hi duh biik, tihzah biik, upat le thungai biik asi ding. Asinantucu harsatnak tong tik lawng ih bawmtu ding ih kawh le hlam mi Pathian,zongsang ruang ih biak mi Pathian asi). Cuih Pathian biak tikah a duhzawng ih biakding asi.

A hmaanmi biak buuk Pathian biak tikah aumnak hmun ah biak ding asi. Pathian cu hmun i tinkim ah a um ko. Saam cangantuih ngan vekin in Pathian cu hmun i tinkim ah a um ko. Van ah siseh, leitlun ahsiseh, tipithuanthum sungah siseh, Pathian cu a um. Asinan Pathian cu a tonak atohkham parah ah um. Cuih a tohkham cu vancung khua ah asi. Vancung khua cu athok ihsin hmun thiang biik hmun, biakbuuk asi. Asinan milai pawl in cucu anthei lo. Milai cu van ah le a kai thei fawn lo ruangah Pahtian sawn leitlunahtum tahratin minung hnen ah a um.

Pathian in Moses hnenah hitin acah, "Keimah cu nanmah lak ih um dingah hmun thianghlim hmun cu tuahhai seh. Ka lo hmuh mi vek biakbuuk le biakbuk thil pawl bang in tuah ding asi."(Suah 25:8-9). Pathian ih fial vekin in hramlak ah biakbuk cu a sak. Cuihbiakbuk sungah Pathian a um ruangah puithiam siar lo zo hman lut thei lo. Anlut a si le an thi ding. Cuih biakbuk cu Pathian in Moses Sinai tlang parih ni40 sung a um lai ih hmuh mi asi. Van ih biakbuk cu a tak asi ih Moses ih sak mileitlun ih biakbuk cu a thlaam asi.

Van biakbuk cu Moses in ahmaisabik a hmu dah. Cuih hnu ah thukam hlun kamsang pawl asi mi Isaiah,Ezekielpawl khal in an hmu ve. Cuih van biakbuk cu Paul in hitin a ngan, "Kumhleili rei lai ah Khrih ih dungthlun pakhat cu van pathumnak ah cawiso in a umka thei. Taksa thawn asi maw si lo ka thei lo, Pathian in a thei. Cu pa cuparadise ah cawi so in a um ih milai ih sim tha lo, sim thei lo tongkam cu athei ti ka thei." (2 Kor 12:2-3) Cuih van biakbuk cu John in khal ahmu ih tampi in a ngan (Thup 4-5)

Kum 1500 a thlam ah
Leitlun ih biakbuk cuvan biakbuk ih a thlam asi ti hiti hin a ngan,"Moses in biakbuka sak zik tikah, 'tlang parih a lo hmuh mi vekih sak ding ah ralring aw' tiahPathian in a ti. Cuih puithiam pawl cun van ih a thlam ah cun an biak theu."(Heb 8:5)

Pathian in Israel pawl cu a thlam ah kum 1500 biaknakkhuan a pek hai. Moses ih biakbuk ah kum 500 tluk an biak. Solomon in biakbukai ah biakinn a sak ih cuih biakinn ah kum 1000 hrawng an biak. Ziang ruangahPathian in milai kut ih sak mi biakbuk le biakinn ah kum 1500 hrawng Amah cubiak khuan a peek tilemilai cu sual a nei ih van a kai thei lo. Curuangahleitlun ah Pathian cu ziang ti ih biak ding ti an ruh le thlik sung tiang ahcaam le theih ding in a tuah ter.

Biakbuk tak ah
Pathian ih tumtahmiah a thok ihsin leitlun milai kut ih sak mi biakbuk ah Amah cu kum khua ih biakding asi lo. Curuangah biakbuk a tak ah thawn ih biak ding thu a thlam cu ZisuKhrih in Samaria nu hnenah asim. Samaria nu in, "Kan pu pa pawl in hihtlang parah an biak theu. Jerusalem lawng ah biak ding asi ti ah nan ti theu ati tikah Zisu in, Nunau nu, ka thu cu zum aw. Hih tlang ah ra lo, Jerusalem ahfeh lo in Pa cu biak nak caan a thleng lai rero asi." (Jn 4:20-21).

Cuvek ngaingai in Zisu Khrih athih tikah biakinn sung ih puanzar a tleek thu hitin kan hmu thei, "Zisucu na pin a au ih a nunnak cu a cat. Cutikah biakinn sung ih puanzar cu a tlunihsin a tang lam tiang a tleek. Lungto pawl khal a kuai." (Mt27:50-51).

Ziang ruangah biakinn sung ihpuanzar a tleek tile leitlun ih milai kut ih sak mi inn ah Pathian biak caan acem thlang tinak asi. Curuangah Hebru cangantu in hitin a ngan, "Tu ahcun milai kut ih sak lo, hih leitlun thawn dai aw lo, a tha sawn le a famkimsawn mi biakbuk ah cun, thil tha thleng ding ih puithiam asi mi Khrih cu kanhrang kumkhua tlennak a co ih me thi, caw no te thi in si lo amai thi in hmunthianghlim hmun ah cun vei khat lawng a lut." (Heb 9:11-12).

Kan puithiam lubik asi mi Khrihcu leitlun ih milai ih sakmi biakbuk lole biakinn ah lut lo in van ih Pathianih sak mi biakbuk tak ah cun amai thi thawi ding in a lut. Curuangah leitlun ahbiakbuk lole biakinn a tul nawn lo.

Cun Bible in hiti hin a ti hrih,"Atu ih kan sim mi ih a khaikhawmtu cu cuvek puithiam lubik kan neiasi. Van ih huham vorhlam ah cun a to ringring asi. Milai ih sak si lo inPathian ih sak mi biakbuk tak asi mi hmun thianghlim hmun ah Pathian biaktuasi." (Heb 8:1-2)

Zisu Khrih in van biakbuk ah zum tupawl hrang Pathian a biak sak ti asi. Cutiih Khrih ih baik sak a si ruangahleitlun ihsin zumtu pawl ih biak mi cu Pathian in a saang theinak asi.Cuih thutak cu kan thei hrimhrim a tul.

Zirnak (7) thusuhnakpawl

1. Pathiancu khuitawk hmun ihsin biak ding asi?__________________________________________________
2. Biakbuk tak cu khui ah aum?_____________________
3. Leitlun ih sak mi biakbuk cua__________________asi.
4. Van biakbuk cu zo pawl in an hmudah?_________________________________________________________
5. Israel pawl in biakbuk ihsin kum__________hrawng, biakinn ihsin kum ________________hrawng anbiak.
6. Biakbuk tak ih thawn ding thu Zisu Khrihin zo hnen ah asim?_______________________________________
7. Ziangruangah biakinn ih puanzar atleek?_________________________________
8. Ziangtikah leitlun biakinn ih sin biaknaka cem?______________________________________________________________________
9. Puithiam lubik Khrih cu khui tawk ih hmunthiangh lim hmun ah alut?______________________________
10. Khrih in zo hrang ah abiak?_____________________

.

^

Zirnak (8)
Puithiamtum sawn
Milai puithiam thupawl kan thei zo. Annih cu a thlam an si ih an famkim lo. Atu a tuum sawn mipuithiam thu kan zir hrih ding.

Kan puithiam Zisu Khrih
Zisu Khrih a thihtikah a thlam san a cem zo. Biakinn khal siatbal thluh asi ih puithiam khal athleng zo. Aaron ih fapa pawl puithiam an si nawn lo ih Judah phun sung ihsinZisu Khrih cu puithiam asi thlang. Cuih thu pawl cu Hebru sungah kan hmu thei.

Aaron hrin puithiam
Puithiam cu milai ihduhnak in si lo in Pathian ih hrilmi asi ti a tlun ah kan thei zo. Milaipuithiam pawl thawn pehpar in Bible sungah hitin ngan asi, "Minung lakihsin hril mi puithiam lubik cu Pathian hnen ah laksawng sual thawinak rai pawlpeek ih Pathian biak tu ding ah tuanvo peek mi asi.

Amahkhal cu tha nei lo tawntai mi asi ih misual pawl le lampial pawl a ngaidamthei. Curuangah amah le midang sualnak hrang ah rai a thawi theu. Pathian inAaron a kawh vekih kawh mi siar lo in a dinhmun cu laak a theih lo.
(Heb5:1-4).

A tlun ih Bible caang vekinpuithiam pawl cu an tha a nau ve. Ziangah tile milai an si ve ih sualnak an neiruangah anmai hrang sual thawinak an tuah a tul. Curuangah midang ih sualnakkhal an ngaidam thei. Cuti in an tha a nau nan an dinhmun cu zohman in an longthei lo. Ziangah tile Zisu Khrih ih puithiam sinak ih a thlam an si ruangah asi.

Pathian ih retmi
Zisu Khrih cu amah leamah puithiam ah a ret aw lo ti Bible in hitin a ti, "Cutivekin, Khrihcu puithiam dinhmun ah amah le amah a cawisan aw lo. Nangmah cu ka fa na si.Tuihni ah nangmah cu ka lo hring asi ti tu pa in Khrih cu a cawisang asi."(Heb5:5) Nangmah cu ka fa na si. Tuihni ah nangmah cu ka lo hring asi (Ps 2:7) a titu pa cu Pa Pathian asi. Curuangah Zisu Khrih cu Pa Pathian in puithiam si dingah a cawisang asi.

Melkhizedek vekin Aaron fa le pawl cupuithiam dinhmun hi ro in an co. Asinan Zisu Khrih cu puithiam dinhmunhi ro ih co mi asi lo. Cathianghlim in ziangtin a ti tile, "Cutivekin,Cathianghlim pakhat ah, nangmah cu Melkhizedek vekin kumkhaw puithiam na si' tiasi." (Heb 5:6). Cuih Bible cu Saam 110:4 sung asi ih hitin kan hmuthei, "Pathian in, Nang cu Melkhizedek vekin kumkhua puithiam na sitiah a cam theh hnu ah a thin a thleng nawn lo." Curuangah Zisu Khrihcu puithiam si hi ro ih co mi si lo in Pathian ih cam mi ih co mi asi.

Melkhizedek cu zo asi
Melkhizedekcu Abraham hmuak ih thlawsuah peektu asi. Melkhizedek thawn pehpar inSeemtirnak ah hi hmuah lawng a ngan, "A saang bik mi Pathian ihpuithiam asi mi Salem siangpahrang Melkhizedek cu sang le cabit ti a keng ihlei le van bawi a saang bik mi Pathian in Abram cu thlawsuah peek seh tiahAbram cu thlawsuah a peek ih na raal pawl na kut ah a lo peek tu a saang bikPathian khal thlawsuah um seh tiah a ti. Abram in khal thil a zaa te sung ihsinthen hra then khat cu cuih siangpahrang a peek." (Seem 14:18-20)

Lot umnak Sodom khua cu raalpawl in an do ih amah khal cu raal kut ah a thleng. Cutikah Abram in a inn ihsal 318 pawl thawn an dawi ih Lot hruaitu raal pawl cu a do ih a ruun suak.Cutikah Salem siangpahrang bawipa Melkhizedek in Abram cu a hmuak ih Abram inMelkhizedek cu then hra then khat a peek. Melkhizedek in khal Abram cuthlawsuah a peek.

Cuih Salem siangpahrang bawipathu cu Hebru ca ngan tu in hitin a ngan, "Siangpahrang pawl neh ih atlung tu Abraham cu thlawsuah peek in, Abraham peek mi then hra then khat a latu cuih Salem siangpahrang bawipa timi a saang bik mi Pathian ih puithiamMelkhizedek cu a hmin ah dingfel siangpahrang, cuih leng ah daihnaksiangpahrang timi Salem siangpahrang si in, pa nei lo, nu nei lo, pupa nei lo,kum khal siar lo, Pathian ih Fapa thawn an bang aw ih a kumkhua in puithiamasi." (Heb 7:1-3)

Tiduhnak cu Zisu Khrih hi cuihSalem siangpahrang pa vek asi. An bang awknak pawl cu, an pahnih in a dingfelmi siangpahrang an si. Daihnak siangpahrang khal an si. Zisu Khrih cu milaisinak in nu le pa a nei nan a taktak ah cun an fa asi lo. Curuangahnu le pa nei lo asi. Salem siangpahrang khal nu le pa a nei lo, pu pa an nei loti asi. An pahnih in kum khal siar asi lo. Pathan ih puithiam an si veve.

Melkhizedek a tum sawn
Melkhizedek cu Aaronfa pa puithiam pawl hnak in a tum sawnnak hitin kan hmu thei. "Miphunih pa Abraham in raal kut ihsin a long mi sung ihsin thenhra thenkhat a peek iha co tu cuih siangpahrang pa cu ziang tluk in a tuum ti ruat hnik uh. Puithiamro co tu Levi pawl cu Abraham phun asi mi an unau pawl hnen ihsin thukham vekinthenhra thenkhat co khuan an nei. An phun asi lo mi cuih siangpahrang cun Abraham hnen ih sin thenhra thenkhat a co. Thu tiamkam a co tu khal cuthlawsuah a peek. A tuum sawn in a te sawn cu thlawsuah peek asi theu hi eelding a um lo. Cuih leeng ah thi thei tu pawl in a tu ah thenhra thenkhat an cotheu. Cuih caan ah cun a nung ti ih tettikhannak a ngah tu in thenhra thenkhata co. Cuih leeng ah thenhra thenkhat a co theu tu Levi cu Abraham ihsin thenhrathenkhat a peek ti thei asi. Ziangah tile Melkhizedek in Abraham a tong tikahLevi cu a pa ih sungah a um."
(Heb 7:4-10).

Atlun ih Bible caang ih tiduhmicu Melkhizedek hi Abraham hnakin a tuum sawn ti asi. Ziangah tile a tuum sawnin a te sawn cu thlawsuah peek asi theu. Abraham cu Melkhizedek in thlawsuah apeek ruangah Melkhizedek cu Abraham hnak in a tuum sawn asi. Culawng si lo inMelkhizedek cu Levi miphun pawl hnak in khal a tuum sawn asi. Levi pawl cu anunau pawl hnen ihsin thenhra thenkhat an co theu. Asinan Levi khal cu an puAbraham hnen ihsin Melkhizedek hnen ah thenhra thenkhat a peek. Curuangah Melkhizedekcu Levi phun hnak in khal a tuum sawn asi.

Puithiam Zisu ihsin
Israel pawl cupuithiam ihsin Pathian an biak theu. Aaron fapa puithiam pawl ih raithawisaknak rinsan theu asi le anmah hnak ih tuum sawn Melkhizedek vek asi mi ZisuKhrih puithiam ih biak sak mi cu a tha sawn deeldeel asi. Hebru ngan tu inhitin a ngan, "Curuangah mi zo khal Zisu Khrih ihsin Pathian hnen anpan asi ah cun, Amah cuan hrang thlacam sak dingah a nung ringring ruangah akumkhua in a rundam thei." (Heb 7:25)

Culawng si lo in puithiam Zisu Khrih cu suala nei lo ruangah milai puithiam hnak in a tha sawn ti hitin kan hmu thei,"Cuvek puithiam lubik cu a thianghlim ih sualnak thawn hnawihnih aw lo,vanmi pawl hnak ih saang sawn asi ruangah kan hrang ah a tawk asi. Adangpuithiam lubik pawl cu anmai sual ruangah siseh, midang sual ruangah siseh,nitin rai an thawi vekin cuih bawipa cu raithawi a tul lo. Ziangah tile amah leamah veikhat a thawi awk ih a theh mai asi. Thukham in sual nei pawl cupuithiam ah ret asi. Thukham hnu ih thukam cun a famkim mi fapa cu a ret asi. (Heb7:26-28)

Atu ih kan sim duhmi a hrampi cu, cutivekPuithiam lubik kan nei asi. Van ih sunglawinak huham vorhlam ah a to asi. Milaisak lo Pathian ih sak mi biakbuk taktak timi hmun thianghlim hmun ah Pathian biaktuasi.
(Heb8:1-2).

Cutivek puithiam cu Pathian in kan hrang ahin remruat sak asi. Pathian amah rori ih in ret sak le in peek mi puithiamhmang in amah kan biak asi le in hnong thei lo lawlaw asi. Curuangah asi Zisuin, "Keimah i rinsan lo tu cu ka Pa hnen an thleng thei lo ding."atinak asi (Jn 14:6). Ka rual, puithiam Zisu Khrih rinsan lo ih Pathian biak cuna biak lak men asi. Curuangah mah le mah rinsan nawn lo in, midang khal rinsannawn lo in Pathian ih in remruat sakmi kan puithiam lubik Zisu Khrih rinsan inPathian biak usih. Cutiih biak ding ah Pa Pathian ih duh mi asi.

Zirnak (8) thusuhnak pawl

1.  Kan puithiam lubik cu zoasi?____________________
2. Ziang tikah Aaron fa le pawl ih puithiam dinhmun a cem? _________________________________________
3. Zisu Khrih cu zo in puithiam ah a ret?________ Ziang tiin a ret?________________________________
4. Zisu Khrih cu__________________vekpuithiam asi.
5. Melkhizedek cu zoasi?___________________________
6. .__________in __________cu thenhra thenkhata peek ih ____________in ____________cuthlawsuah a peek.
7. Melkhizedek le Abraham zo an tuumsawn?________
8. Melkhizedek cu ._________phun hnak in khala tuum sawn.
9. Puithiam Zisu Khrih cu Levi phun puithiampawl hnak in  a _____________________sawn.
10.Puithiam Zisu Khrih rinsan asi le Pathianin a hnong  thei peimaw?___________________________________

.

^

Zirnak (9)
A thasawn mi rannung
Leitlun seemsuah ihsin Zisu ih san tiangrannung pawl cu raithawinak ah hman asi. Sangphut le sang pawl khal thawi asitheu. Asinan cu pawl cu a thlam lawng asi ih Pathian in a lungkim nawn lo thuCathianghlim ah hitin kan hmu thei, "Curuangah Zisu Khrih hi leitlun atum tikah, Aw Pathian, Rannung le laksawng pawl hi na duh lo ruangah ka hrangah taksa in tuah sah. Mei thawinak le sual thawinak pawl na diriam nawn loruangah cazial sung ih keimah tiduhsan ih ngan cia bang in na duhnak tuahdingah ka feh ding tiah ka lung a kim tiah a ti." (Heb 10:5-8)

Pathian in ziang ruangah taksa a remruat saktile a taksa hi raithawinak dingah asi. Zisu Khrih cu vancung ah um ringringsehla thlarau in asi ih rannung asi thei lo. Ziang ah tile thlarau cu a thithei lo. Curuangah a pa in rannung si dingah taksa a peeknak asi. Culawng si loin milai pawl a aiawh ding ruangah milai vekin taksa nei a tul. Cathianghlimin, "Cuih duhnak vekin Zisu ih taksa cu veikhat thawinak in kannih cukan thianghlim asi." (Heb 10:10) in a thlam pawl asi mi rannung pawl ih thawimi a diriam nawn lo tikah ah Amah ih fapa Zisu Khrih cu taksa a peek. Ziangdingah a peek tile raithawinak dingah asi. Cutiih rannung si dingah Pathian ina fapa cu leitlun seemsuah hlan ihsin a khaukhih cia zo ti Peter in hitin angan,"Cuih Khrih cu hi leitlun seemsuah hlan ihsin khaukhih cia mi asiih Amah ihsin Pathian a zumtu nanmah pawl hrang ah hi netabik caan ah a langasi." (1 Pet 1:20).

Curuangah Pathian hnen ih na pan tikahrannung ZisuKhrih keng lo in nuncan ziaza thatnak, thawhhlawm le paisa, pum peeknak,thlacamnak, thin niamnak, duhdawtnak pawl na keng asi le cu pawl cu Pathianhmai ah puansia baal vek men asi ih Cain vekin Pathian ih hnon mi na tuar ding.Asinan Amah Pathian ih a lo remruat sak mi A fapa cu na rannung ah na keng ihAmah na pan asi le Pathian ih thinlung na tong ding ih a lo pom ding.

Cathianghlim in hitin a ti hrih, "Tuah milai kut ih sak lo, hi leitlun thawn daai aw lo, a tha ih a famkim sawn mibiakbuk ah, thil tha a thleng ding mi ih puithiam lubik Khrih cu kan hrangkumkhaw tlennak co in me thi, caw note thi thawn asi lo amai thi thawn hmunthianghlim hmun ah cun veikhat lawng a lut. Ziangah tile a baal mi pawl parihtheh mi caw thi, me thi, caw note ih vutcam cu an taksa parah thianhlimnak atuah thei asi ah cun cuhnak ih sual a nei lo bawipa cu kumkhaw thlarau inPathian hmai ah a thawi mi Khrih ih thisen cun thihnak thawn a pehtlaih minundaan ihsin a nungmi Pathian biak ding ah nan thinlung cu a thianghlim ter loding maw si? Curuangah thukam hmaisa san ih sual mi pawl khal thlah dingahKhrih cu a thi ih, a kawh mi pawl cu thukam thawn a peh mi kumkhaw ro co dingahcuih bawipa cu thukam thar ih pehtlaihtu asi. (Heb 9:11-15)

Atlun ih Bible caang vek asi ah cun Khrih culeitlun biakbuk ah si lo van biakbuk tak ah cun Amah rori hi puithiam si in cawfa note si lo me thi in si lo Amah thi thawn hmun thianghlim hmun ah cunveikhat lawng a lut ti asi. Ziangruangah veikhat lawng a lut ti le cu lehhnu ahlut saal a tul nawn lo ruangah asi. Thukam hlun san ah mi thi tham ngah tu pawlcu an thianghlim lo ih caw fa no te ih vutcam in kholh awk a tul (Num 19).Asinan a tu ah cun sual nei lo bawipa cu kumkhaw thlarau inPathian hmai ihthawi mi Khrih ih thisen cun thihnak thawn a pehtlaih mi nun cu hlon in anungmiPathian biak ding ah mah le mah theih awknak thinlung cu thianghlim ter sawn.Khrih ih thawinak cun zumtu ih thinlung cu a thianghlim ter thei asi. CuruangahKhrih ih thawinak cu a hlan ih rannung pawl thawinak hnak in a tha sawn asi.

Zirnak (9) thusuhnakpawl

1. Leitlunsemsuah ihsin ziang pawl an thawi theu?______________________________________
2. Cuih thawinak pawl cu a___________________an si.
3. Pathian in ziangruangah Khrih cu taksa apeek?__________________________________________________
4. Pathian in ziang tik ihsin a fapa cu raithawinakran nung si dingah a khaukhihcia?____________________
5. Khrih ihsin Pathian kan pan le in pom peimaw?_____
6. Ahlan le a tu ih rannung ziang a thasawn?__________
7. Thukam hlun ah mi thi daai ngah tu pawlziang in thianhlimnak an tuah theu?______________________
8. Khrih ih thawiawknak in zumtu ih ______athiang ter.

.

^

Zirnak (10)
Meithawinak
(Burnt offering)
Israel pawl ih raithawi daan pawl hi an mahte phuah cop an si lo. Pathian ih fial mi vekih thawi an si. Raithawi mi hminkhal a phunphun in an nei. Cumi pawlkan zir hrih ding.

(1) Mei thawinak (Burnt offering)
Pathian in mipi pumkhawmnak biakbuk sung ihsin au inMoses cu a ko ih, Israel mipi pawl hnen ih na sim dingmi cu, nan lak ah mipakhatkhat in Pathian hnen ah rai a thawi duh asi le a ngammi rannung timi caw,tuu, me pawl nan peek ding.

 Caw cu mei thawinak nan tuah duh asi le ahim mi a cang cu keng in Pathian thinlung tong ding ah mi pi pumkhawmnakbiakbuk sangka kiang ah peek ding asi. Raithawimi caw lu parah a kut a suanding ih a sual cu ngaidam in a saang ding. Pathian hmai ah cuih caw cu that inAaron ih fa pa puithiam pawl in a thi culaak in mipi pumkhawmnak biakbuk sangkakiang ih biaktheng parah a kimvel in theh ding asi. A thawitu in cuih caw ih aphaw cu hit in a sa cu tan thluh ding asi. Aaron ih fa puithiam pawl inbiaktheng sungah mei cu ret in mei parah thing an ret hnu ah thing paraha lu, asung thau, a sa pawl cu an ret ding. A ke le a ril pawl cu ti in an kholh tading. Puithiam in cuih thawinak cu biaktheng sungah a ur thluh ding.Meithawinak asi. Pathian hnenah mei in peek ih rimthaw thawinak asi." (Puithiam1:1-9). Hih thawinak hi Mosesih puahcop mi asi lo.

Pathian rori ih biakbuk sung ihsin au ih simmi asi. Curuangah Pathian rori ih fial mi asi. Rannung pawl khal le a ngammiinn ih zuatmi caw, tuu le me pawl lawng hman theih asi. Mai duhduh hman a theihlo. Cupawl khal cu biak daan thukham pawl an si.

Caw cu mei thawinaknan tuah duh asi le
Thawinak hmin cu meithawinak ti asi. Mei thawinak hi Bible sung ah kan hmu leuhleuh. Mei thawinakcu sual ruang ih thawi asi lo. Curuangah thawi teengteeng ding ti a um lo. Athawi duh tu in an thawi asi.

Ahim mi a cang cu keng in
Meithawinak ah caw nu an hmang lo. Cun a himmi khal asi ding. Lehhnu lam ah Israel pawl in a him lo mi caw pawl an hmangtheu (Mal 1:6-7).

Pathian thinlung tong ding ah
Raithawi tikah Pathian thinlung tong ding hia thu pi bik. Rawl ei ding ih mi sawm tikah na sawmmi duh mi rawl suan sak tiklawng ah a lung a awi ding. Inn teek duh mi suang in inn teek lawng ei ciammamin mikhual ei thei lo seh la ziang si sullam a nei? Cuvekin raithawi tikah khalPathian a lungkim lo asi le ziang si raithawi man a um?

Khristian tam sawn hi Pathian kan biak taknan Pathian ih duhzawng kan thei lo, thei duhnak khal kan nei lo. Mah lungkim le a tawk kan ti. Pathian a lungkim le kim lo hi zianghman ah kan siar lo.Curuangah Pathian ih thinlung kan tong lo. Cuhnakin Pathian thinlung tong letong lo hi poi kan ti lo. Kawhhran sungah lungrual thei le kan hna a ngam mai.

Mipi pumkhawmnak biakbuk sangka kiang ah peekding asi.
Rannung pawl cu mah duhduhnak hmun tin kim ah peek a theihlo. Biakbuk hruang kulh sung sangka hmai biaktheng pi kiang lawng ah peek atheih tiah Patian in a ti. Cuih hmun cu mipi pumkhamnak biakbuk hmai tiih kawhasi. Cukhal cu biak daan thukham asi.

Raithawimi caw lu parah a kut a suan ding ih
Caw lu par ih kutsuan timi cu thlawsuah peek asi lo. Hi caw hi ka ai in awh ding asi tinak asi.

A sual cu ngaidam in a saang ding.
thawinak cu sual ruang ih thawimi asi lo.Curuangah a thawi duh tu in thawi seh ti asi. Sual ruangah siseh la a thawi tulteengteeng ding. Asinan milai cu sual nei kan si ruangah a sualnak ngaidam in asaang ding tinak asi.

Pathian hmai ah cuih caw cu that in
Caw cu a nung ih thawi theih asi lo ruangahthah ding tinak asi. Hmun dang ah khal that cia theih lo. Pathian hmai ah thata tul. Thah hnu lawng ah mei ah ur thei asi.

Puithiam pawl in a thi culaak inmipi pumkhawmnak biakbuk sangka kiang ih biaktheng parah a kimvel in theh dingasi. Mei thawinak thi cubiakbuk sungah an luh pi lo. Biakbuk hmai sangka kiang ih biaktheng pi kimvelah puithiam pawl in a thi cu theh ding asi. Cuih biaktheng cu thinglamtahtahthimnak asi.

A thawitu in cuih caw ih a phaw cu hit in asa cu tan thluh ding asi.
A thawitu pa in cuih caw ih a phaw cu a hitding ih a sa cu sah tan thluh ding asi. Mei ah ur ding asinan tha te ih sah tan ta thluh a tul.

Aaron ih fa puithiampawl in biaktheng sungah mei cu ret in mei parah thing an ret hnu ah thingparaha lu, a sung thau, a sa pawl cu an ret ding. A ke le a ril pawl cu ti inan kholh ta ding. Puithiam in cuih thawinak cu biaktheng sungah a ur thluhding. Mei thawinak asi. A thawitu pa ih a sahtan cia mi caw sa pawl cu puithiam pawl in biaktheng pi sung ih mei parah an urding. Caw lu a ke le a ril pawl khal pakhathman taang lo in ur thluh ding asi.A thawitu in pakhat hman a sa a ei lo. Caw pumhlum in Pathian ta asi. Raithawimi hmin khal cu mei thawinak ti asi.

Pathian hnenah mei in peek ih rimthawthawinak asi.
" thawinak ih a sullam cu Pathian hmai ahrimthaw ding hrang asi. Milai cu Pathian hmai ah a nam ih a uih. Saam 38:5sungah, "Ka aat ruangah ka nat pawl cu a nam asi" tiah a ti.Milai cu taksa hrimhrim khal a nam asi. Curuangah nitin takkholh a tul. Thlaraulam ah khal Pathian hmai ah a nam a thu asi.

Pathian hmai ah nam timi cumihmai ngah lo tinak asi. Paul in, "Mi hmuahhmuah cu sualnak an tuah ihPathian hmai ah an mithmai a siat theh zo." ti asi (Rom 3:23). Milaicu Pathian hmai ah a nam ih mithmai a nei nawn lo. Mithmai a nei nawn loasi le Pathian hnen ah a pan thei nawn lo. Cutiih a pan thei lo asi le Pathianhnen ihsin thlawsuah zianghman a ngah thei nawn lo.
Ziang peek ding asi

Israel pawl cu Pathian hmai ah rimthaw ding in mei thawinak an tuah theu. Asile kannih Pathianhnen ah ziang kan thawi ve ding? Nun can ziaza thatnak, thenhra thenkhatpeeknak, thawhhlawm peeknak, Pathian lam ah zuamnak, midang bomnak, mi farahpawl zohnak, thlacamnak, rawl ulhnak, Bible siarnak ti pawl in Pathian hmai ahkan rim a thawi thei pei maw?

Pathianhmai ah kan rim a thaw lo si le Pathian hnen ihsin zianghman kan ngah lo ding.Bawi upa hnen ah thil kan dil duh asi le mithmai hrang laksawng kan keng theu.Cuih laksawng khal cu upa ih duhmi asi a tul. A duhmi kan peek lo asi le peeklo lawlaw a tha sawn ding. Bawi upa in in thei lo ruangah laksawng in mithmaikan tuah asi lo maw? Curuangah bawi upa ih duh mi taktak laksawng kan peek atul. Bawipa ih duh mi ka thei ual lo kan ti thei lo. Kan thei lo asi le a theitu pawl sut a tul. Ka nei lo ti khal a theih lo. Kan nei lo asi le a cawi inkhal kan hawl a tul. Cutik lawng ah kan duh mi kan ngah thei ding.

A thawi zo
Israel pawl ih thawimi cu a thlam lawng asi. Pathian in milai pawl hrang ah tumtahnak a nei cia.Cumi cu a Fapa kha leitlun ah thlah in mei thawinak ih thawi ding asi. Cathiangin, "CuruangahKhrih cu hi leitlun a tum tikah, Aw Pathian raithawinakle peeknak pawl na lungkim nawn lo tikah ka hrang ah taksa i peek asi. Meithawinak le sual thawinak pawl na direm nawn lo tikah cazial sungah keimahtiduhsan ih a ngan cia zo bang in na duhnak kim ter ding ah ka feh ding tiah ati." (Heb 10:5-7)

Hih hmun ah Zisu in Meithawinak le sual thawinak pawl na direm nawn lo tikah cazial sungah keimahtiduhsan ih a ngan cia zo bang in na duhnak kim ter ding ah ka feh ding ati tikah Zisu cu mei thawinak le sual thawinak ih peek aw ding ih rungtum asi.Ziangruangah Pathian in Israel pawl ih mei thawinak le sual thawinak pawl adiriam nawn lo tile an thawi mi cu a thlam lawng asi. A thok ihsin Pathian ihtumtahmi cu a Fapa kha thawi ding in leiltun semsuah hlan ihsin a khaukhih ciazo asi. Cathianghlim in, "Cuih Khrih cu leitlun semsuah hlan ihsinkhaukhih cia mi asi ih amah ihsin Pathian a zumtu nanmah pawl hrang ah hinetabik caan ah a lang asi."tiah a ti (1 Pet 1:20).

Paul in khal hitin a ti, "Khrihin in duhdawt ruangah Pathian hmai ih kan rim a thaw theinak ding ah amah leamah cu thawi aw in kan hrang a peek aw bang in nannih khal duhdawtnak ahtlangleng uh." (Efi 5:2).

Paul in Khrih cu mei thawinak ina thawi aw a ti lo nan Pathian hmai ih rimthaw dingah a ti ruangah mei thawinakasi ko. Khrih in Pathian hmai ih kan rim a thaw theinak ding aha thawi aw zo.Curuangah Zisu Khrih ih thawinak kan ring kan zum asi le Pathian hmai ah kanrim a thaw zo. Cutiih si ding ah Pathian in a fapa cu in peek asi. Israel pawlbang in rannung pawl thawi a tul nawn lo. Khrih cu kan mei thawinak asi tiihpom ding lawng kan baak asi.

Zisu in in duhdawt ruangah ataksa cu a thawi aw zo. Asinan mi tampi cu Khrih ih thawi awknak thei loruangah mai nuncan ziaza supnak, tuannak, peeknak le mi bomnak pawl an ringlai. Cupawl in Pathian hmai ah rim thaw thei sisehla Khrih cu hi leitlun tumtahrat in thawi awk a tul lo ding. Curuangah Khrih ih thawin awknak cu zum lerinsan a tul. Cucu Pathian ih khuakhan remruat mi asi. Pathian in Khrih ihthawi awknak cu a pom zo. Asinan milai lam ihsin theih lo ruangah pomasi lo. Curuangah Pathian hmai ah rim a thaw thei lo.

Pathian hmai ah ziangruangah rimthaw a tul? Rim thaw timi cu mithmai ngah, Pathian ih thinlung tong tinak asi.Pathian thinlung thawn tong lo asi le Pathian hnen ihsin ziang hman ngah dingumlo. Curuangah Khrih in, "Keimah i rinsan lo in zohman Pai hnenahahtleng thei lo." (Zn 14:6). Curuangah Pathian hnen pan tikah ZisuKhrih rinsan a tul.

Thlacam tikah khal Zisu Hminlawng in cam a tul. Zisu in, "Ka hmin in Pa hnen ah dil mi hmuah  hmuahpeek nan si ding" (Zn 15:16) tiah a ti. Cun a ti hrih mi cu, "Thungaiin ka lo sim. Nanmah in ka hmin in Pa hnen ah thla nan cam mi hmuahhmuah cu Pain a lo pe ding." ti asi (Zn 16:23). Curuangah Pathian hnen ih thlacamtikah Zisu Khrih hmin ih cam a tul teengteeng asi.

Zirnak (10) thusuhnakpawl

1. Raithawi ding cu zo ih fial miasi?__________________
2. Hi raithawinak hmin cu_______________________asi.
3. Ziangruangah raithawi tikah Pathianthinlung tong a tul?_______________Tulai Khristian pawl inzo ih thin lung tong ding antum?___________________________
4. Rannung pawl cu khui hmun ah peekasi?__________
5. Mei thawinak cu sual hrang ih thawi asimaw?______ Asi lole ziang hrang ih thawiasi?__________________
6. Milai cu Pathian hmai ah a rim a thawmaw?_______ 7. Israel pawl in Pathian hmai ah rimthaw ding in ran nung pawl an thawi theu. Atu kannih inziang kan thawi ding?____________________________________
8. Israel pawl ih thawi mi cu a___________asi ih Zisu ih thawi mi cua_________________________________asi.
9. Pathian hmai ah na rim a thaw zomaw?_______Ziang ti in nathaw?___________________________________
10. Ziangruangah Zisu ih hmin in thlacam atul?_________________________________________________

.

^

Zirnak (11)
Rawlthawinak
(Grain Offering)

Pathian hnen ah rawl thawinak tuah duh asi lesangvut dip peek ding asi. Sangvut dip tlun ah siti cu burh in frenkinsen khalret in Aaron ih fapa puithiam hnen ah keng in puithiam in sangvut kut thuamkhat, siti tawkfanglai le frenkinsen a zaten a laak ding ih biaktheng pi sungaha ur ding. Pathian hnen ah mei ih thawi ih rimthaw thawinak asi.

A taangmi rawl pawl cu Aaron le a fa le pawl hrang ah asi ding. Pathian hnenah mei ihthawimi lak ihsin a thianghlim zet mi asi. (Puithiam 2:1-3).

Rawl thawinak ah thil phun thum a tel.Sangvut, siti le frankinsen pawl an si. Puithiam in sangvut kut thuam khat,siti tawkfanglai le frankinsen a zaten biaktheng pi sung ah a ur kang thluh.Cucu Pathian hmai ah rim thaw asi. Sual thawn pehpar ih thawi mi asi lo.

A taang mi sangvut le siti pawl cu puithiampawl hrang asi. Pathian in Amai ta sung ihsin puithiam pawl a peek mi asi.Puithiam pawl hi lo an thlo lo ruangah Pathian in a cawm. Israelpawl ih cawm an si lo. Cuvekin in tulai Pathian hnatuan pawl khal zumtu pawl ihcawm an si lo, Pathian ih cawm mi an si. Zumtu pawl in Pathian hnatuantu pawlcawm in an ruat asi le an thlawhhlawm peek mi pawl hi Pathian hnen ah an peekasi lo, Pathian hnatuantu pawl hnen ih peek an si. Curuangah Pathian hnen ihsinthlawsuah an co lo ding. Curuangah thlawhhlawm peek tikah milai hnen ah si loin Pathian hnen ih peek ah ruat ding asi.

Sang a phunphun

Meiphu sung ih rawh mi sang peek duh asi le
siti le sangvut ihtuah mi thilnu tel lo sang pheng siseh, siti culh mi thilnu tel lo sang rosiseh asi ding. Thir pheng sa par ih tuah mi sang peek duh asi le siti rawi mithilnu tel lo sangvut thawn tuah ding asi. Cuih sang cu phel in siti burh dingasi. Rawl thawinak asi. Ukang ih kio mi sang cu rawl thawinak ih tuah duh asile siti rawi mi sangvut thawn tuah ding asi.

Cuih sang a phunphun cu Pathianhnen ah keng in puithiam hnen ah peek theh hnu ah anih in biaktheng hnen ahkeng ding asi. Cuih rawl thawinak sung ih sin tawk fang lai a laak ding ihbiaktheng sungah a ur ding. Pathian hnen ah mei ih peek ih rimthaw thawinakasi. Ataangmi sang pawl cu Aaron le a fa le pawl hrang asi ding. Pathian hnen ih peekmi sung ihsin a thianghlim zet mi asi.
(Pui 2:4-10)

Pathian ih fial vekin Israel pawl cun sang aphunphun cu Pathian hnen ah an thawi theu. Cuih sang pawl an tuah daan cu abang aw lo. Asinana bang aw mi cu sangvut, thilnu tel lo, siti tel ti pawl asi. A rawh mi a kiomi ti pawl an si.

Thilnu
Rawl thawi mi ahthilnu a tel lo. Thilnu cu sual a khih hmuh duh asi. Paul in, "Nannihcu thilnu tel lo na si ruangah a thar sang hlom nan sinak ding ah a hlun mithilnu pawl cu hlon thluh uh. Ziangah tile Khrih ti mi kan pasover tu fa no tecu kan hrang ah thawinak asi. Curuangah thilnu hlun, sualnak asi mi thilnu pawlcu hlon in thilnu tel lo timi thin tluangnak, rinumnak pawl thawn puai tuahusih."tiah a ti (1 Kor 5:7-8). Curuangah thilnu timi cu sual tiduhnakasi.
Zisu Khrih in, "

Farasile Sadusi pawl ih thilnu cu ralring in hrial uh tiah a ti. Adungthlun pawl insang kan keng lo ruangah cutiin in ti asi ding tiah an rel tlang. Farasi leSadusi pawl ih thilnu hrial uh tiih ka lo ti tikah sang ka tiduhnak asi lo tiziangtin nan thei lo tiah a ti. Cutikah adungthlun pawl in sang ih thilnu tiasi lo. Farasi le Sadusi pawl ih zirhnak hrial uh tiah an thei saal." (Mt16:6, 11-12).

Farasi thilnu
Cutiinasi le Farasi thilnu cu ziang a ti duhnak asi pei? Zisu in Farasi pawl cu mihrokhrawl pawltiah a ti dah (Mt 23:13,15,23,25,27,29). Mi hrokhrawl timi cu mahhmuah tuah duh lo ih tuah ter aw, ka in cu Pathian thusim, nuncan cun duhduhtuah hluahhlo tinak asi. Mirang in cu hypocrisy ti asi. Zisu in, "Cutikahmi tam zet cu ke pal ding hmun hman um lo khop in an pumkhawm tikah Zisu in adunghluntu pawl a simmi cu, "A hrokhrawl mi timi Farasi pawl ih thilnu cua hmaisabik ah hrial u law." tiah a ti (Luk 12:1) Curuangah Pathianbiak tikah hrokhrawlnak tel ding asi lo.

Sadusi thilnu
Sadusi thilnu timi cuzum lonak tik can asi. Sadusi pawl in thawhsalnak a um lo, vancungmia um lo, thlarau a um lo tiah an ruat. " (Athlah 23:8).Thawhsalnak a um lo, vancungmi a um lo, thlarau a um lo asi le cu Pathian biaka tul nawn lo. Tulai san ah khal cu ti ih zumtu pawl an um. Cupawl cu Liberaltiah kawh asi. Curuangah Sadusi thilnu timi cu zumlonak tiduhnak asi.
Herod thilnu

Dungthluntu pawl in sang kengdingah an hngilh ruangah lawng sungah sang pakhatlawng a um. Bawipa in Farasi pawl ih thilnu siseh, Herod ih thilnu siseh,ralring in hrial uh tiah a peek. "(Mk 8:14-15). Herod ih thilnu timi cukeimah timi puarthaunak a si. Herod in Zisu ih uknak a duh lo. Amah hi uktusi a duh. Curuangah Zisu Khrih asuak ti a thei ve le that ding in a hawl.Curuangah keimah timi puarthaunak cu Herod ih thilnu asi.

Pathian hnen ah hlaan aw tikahFarasi thilnu timi hrokhrawnak, Sadusi thilnu timi zum lonak le Herod thilnutimi keimah timi puarthaunak pawl keng ding asi lo.

Sangvut mu
Israel pawl thawitheu mi rawl thawinak pawl cu a thlam lawng an si ih a taktak cu Zisu Khrih ihthawinak ah a famkim asi. Sangvut cu sangvut mu ihsin cang mi asi. Sangvut mukhal cu sangvut vui ihsi suak asi. Asi le Zisu Khrih cu ziangtin sangvuta cang. Sangvut si ding ah cun sangvut mu si hmaisa ta tul. Zisu Khrih cu milaia can tikah sangvut mu asi. Amah in hitin a ti dah, "Thungai in ka losim, lei ih a tlaak mi sangvut mu cu a siatral lo asi le pakhat lawng asi.Asiatral asi le tampin a rah theu."(Zn 12:24). Hinah leilung ih a tlakmi sangvut mu cu Zisu Khrih Amah asi. Zisu Khrih cu sangvut mu asi. A nu Maryih a hrin suak tikah sangvut mu te asi.

Nisa ah pho
Sangvut mu cu rialtheinak dingah nisa ah pho ta tul. A ro lo asi le rial a theih lo. Cu asi leZisu cu ziangtikah nisa ih phonak a tuar? Cathianghlim in, "Zisu cuThiang Thlarau thawn a khat ih Jordan tiva ih sin a tlung tikah Thlarau inhramlak ah a feh pi. Ni sawmli sung Satan ih thlemnak a tuar. Cuih sunghmuahhmuah rawl a ei lo. Cuih hnu ah a ril a rawng." (Luk 4:1-2).Cutiih ni sawmli sung rawl a ul tikah nisa ih pho a tuar asi. Curuangah a ril arawng. Asinan sangvut asi hrih lo ruangah rawl thawinak ah thawi a theih hrihlo.

Rial dip
Zisu cu Ketsemanihmun sung ih thla a cam lai ah rial dip a tuar asi. Curuangah tuar a har zet.Atih tuk ih vancungmi ih tha peek tiang in a tul. Sangvut mu cu rial dip asitikah nunnak a nei nawn lo. Cuvekin Zisu khal rial dip asi hnu ah nunnak a neinawn lo. Curuangah hitin thla a cam, "Aw ka pa na duh asi le hi haithawn i luat ter aw.

Asinan ka duh vekin si hlah seh. Na duh vekinsi ko seh. tiah thlaa cam. Cutikah vangcungmi a lang ih tha a peek. Na tuk in atuar ih napi in thla a cam. A thlan suak mi cu leitlun ah thisen khal vekinasi."(Lk 22:42-44).

Zisu cu Ketsemani hmuan sungahrial dip asi ruangah a thlan suak mi cu thisen khal vek asi ti asi. Ni dang ahAmah an that tum tikah a hrial ringring theu nan hmuan sungah a thi zo ruangaha raal pawl in an hawl tikah hrial nawn lo in a ap aw.

Sang hmet
Sang tuah dingah cunsangvut cu hmet a tul. Tha te ih hmeh mi sang cu a thaw cuang. Asile Zisu cu ziang tikah hmet a tuar? Hmuan sung ih rial dip asi theh hnu ah thazet in ralkap pawl in an hmet thu hi tin kan hmu thei, "Cutikah mihrekkhat pawl in Bawipa cu cil thawn an phui. Ahmai cu puan thawn an hup ih kutthawn an thong ih profet thuphuan aw tiah an ti. A biang khal an beeng (Mk14:65).A lu cu thing thawn an vuak, cil an phui, a hmai ah khukbil in an biak.Cutiih an hmuh suam hnu ah puansen cu an hlit sak ih apuan cu an hruk ter saalih thinglamtah ah khen ding in an hruai." (Mk 15:19-20)

Zisu Khrih cu thinglamtah par ih an khen hlanah nasa tak in an thawi an vuak. Cucu sang tha te ih hmet vek asi. Asinan thawia ngah hrih lo. Sang hmeh lai ah zo hman in an ei duh in an cil an dolh hrihlo. Cutivekin Zisu Khrih an vuak lai ah zo hman in an pom an letkhan hrih lo.

Sang rawh, kio, em
Sang hlom cu tha teih an hmet theh hnu ah an rawh, an kio, an em theu. Culawng ah ei a theih.Pathian hnen ah khal peek a theih. Zisu Khrih cu sang asi le ziang tiin an rawhan em ih an kio? Thinglamtah parih an khen tikah rawh le kio le em a tuar asi.Cutik lawngah ei a theih. Zisu cu thinglamtah parah a kiang ih misual pa in aei hmaisabik. A dung thlun rero tu dungthluntu pawl riang ri cu an hlo phiritthluh. Cuih sang cu lehhnu ah mi tampi in an ei ih nunnak an ngah. Netabikahkannih pawl tiang in kan ei ngah ih kan nung.
Zisu in, "Keimah cununnak sang ka si. Nan pu nan pa pawl in hramlak ah mana sang an ei nan an thithotho.

Van ihsin a tummi sang ei tu cu thihnak thawn a luat.Keimah cu van ihsin tummi sang ka si. Hih sang ei tu cu a nung ringring ding.Ka peek mi sang cu leitlun mi pawl hrang ih nunnak ah ka liam mi ka saasi." tiah a ti. (Zn 6:48-51).

Zisu ih thawiawknak cu ahmaisabikah Pathian hrang asi. Zisu cu sang si in a thawi awk tikah Pathian hmai ah arim a thaw. A thawiawknak khal cu leitlun mi pawl aiawh ah asi. Zisu ihthawiawknak ruangah leitlun mi pawl Pathian hmai ah rim a thaw thei thlang.Rimthaw timi cu mithmai tha ngah tinak asi. Cutiin ih rimthaw si ding ihraithawi ding ah Zisu cu a Pathian in a thlah ih fapa khal in a Pa ih thungaiin a thawi aw tikah Pathian in a pom. Curuangah kannih khal Pathian in inpomnak asi. Pa le Fapa hnen ah lungawi thu sim usih.

Zisu Khrih ih cutiih rawlthawinak a tuah zo ruangah kannih in rawl thawinak tuah a tul nawn lo. Khrih ihthawinak ah a famkim zo. Khrih ih thawi awknak ah Farasi thilnu timihrokhrawlnak, Sadusi thilnu timi zum lonak, Herod thilnu timi puarthaunak pawla tel lo. Thilnu tel lo sang thawinak asi.

Zirnak (11) thusuhnak

1. Rawl thawinak ah ziangziang pawl anthawi?___________________________________________________
2. Rawl thawinak cu Pathian hmai ih_____________nak ding hrang asi.
3. Rawl thawinak sung ihsin a tam sawn cu zoin a co? ____________________________________________
4. Herod thilnu timicu.______________________nak asi.
5. Farasi thilnu timicu.______________________nak asi.
6. Sadusi thilnu timi cu______________________nak asi.
7. Zisu Khrih cu ziang tikah sangvut mu acang?______
8. Zisu Khrih cu ziang tin phonak atuar?_____________
9. Zisu Khrih cu khui ahrialnak atuar?______________
10. Zisu Khrih cu ziang tiin hmet atuar?______________
11. Zisu Khrih cu ziang tiin kioasi?__________________
12. Ahmaisabik Zisu Khrih ei tu zoasi?_______________
13. Zisu Khrih ih thawinak cu ahmaisabik ahzo hrang asi?____________________________________________
14. Zumtupawl cu Pathian hmai ziang tin an rim a thaw?______________________________________________
15. Rimthaw timicu_____________________________asi.
16. Pathian hmai ah na rim a thaw zomaw?___________
17. Ziang tin nathaw?______________________________

.

^

Zirnak (12)
Thlathar thawinak
"Thlai tharPathian hnen ah rawl thawinak ih pek duh asi le sangvut vui cu ro ding ah meisakiang ah ret in kut ah nuai ding asi. Siti le Frankinsen a thlun ah ret in peekding asi. Rawl thawinak asi. Puithiam in cuih sangvut nuai mi a hrekkhat, sititawk fang lai le Frankinsen a zaten mei ah a ur ding. Pathian hnen ah meisa ihpeekmi raithawinak asi."
(Lev 2:14-16)

"Na lo ih sin a hmaisabika rah mi thlairah a tha bik cu na Pathian ih inn ah na keng ding."(Suah 23:19).
"Ka lo peek mi ram ih nanthlen ih fang nan at tikah a hmaisabik nan ah mi tel khat cu puithiam hnen ahnan keng ding. Pathian ih thinlung tong ding ah puithiam in Sabat ni thaisun ahcuih faang tel cu Pathian hmai ah a zaap ding. Faang tel a zaap ni ah kum khatkim lo a him mi tu fa note cu Pathian hrang ah mei thawinak tuah in nan thawiding." (Pui 23:10-12).

Israel pawl cu Pathian ih cahvekin kum tin rawl thar thawinak cu an tuah theu. Rawl thar thawi tikah faangtel cu ro ding in mei kiang ah an em ta ih kut sungah an nuai teh hnu ah sitian burh ih Frankinsen thawn an thawi theu. Ziangruangah rawl thar thawinak kantuah ti an thei lo. An thawi mi cu a thlam asi.Asile a famkimnak lole a tak cuziang asi pei? Rawl thar thawinak khal cu Zisu Khrih ah a famkim zo asi. Ziangti in a famkim ti kan zoh hnik ding.

Khrih ah a famkim zo
"Zisu cu na pi in a au hnuah a nunnak cu a thlah. Cutikah biakinn sung ih puanzaar cu a tlun lam ihsin atang lam tiang a tleek. Ling a hnin. Lungto pawl an kuai. Thlan pawl an ong awtheh ih a it that mi mithianghlim pawl ih ruang pawl an tho ih Bawipa a thosaal hnu ah thlan sung ihsin an suak ih khua thianghlim sungah an lut ih mitampi hnen ah an laar."
(Mt 2 7:50-53)

A tlun ih Bible caang vekin Zisu Khrih cu athi tu pawl lak ah a hmaisabik tho saal tu asi. Amah hlan ah tho tu an um zonan thi saal ding mi taksa ih tho an si. Asunglawimi taksa ih tho tu lak ah cunAmah hi a hmaisabik asi. Athih tikah mithianghlim pawl thlan sung in an tho nanAmah a thawh saal hnu lawng ah thlan sung ih sin an suak ti asi.

Paul in, "Khrih cu thihnak ihsin atho saal ih it that tu pawl lakah rawl thar asi."tiah a ti (1 Kaw15:20) Rawl thar asi mi Zisu Khrih a tho theh hnu ah rawl thar thawi a tul nawnlo. Asinan Israel pawl in Zisu Khrih ah a famkimnak an thei lo ruangah rawlthar thawinak cu an thawi rero lai. Atu ah cun biakinn um lo ruangah an thawithei lo.

Khristian pawl in rawl tharbiakinn ih keng in peeknak kan nei theu nan Israel pawl ih rawl thar thawinakthaw cun a seng aw lo. Khristian pawl ih peek mi cu lungawinak ih peek asi.Pathian ih fialmi rawl thar thawinak cu Zisu Khrih ah a famkim zo asi.

Ziangruangah Zisu Khrih ih thawhsalnak curawl thar tiih kawh asi? A san cu rawlci tuh tikah leilung sung ihsin a suak iha hmaisabik a rah mi hi rawl thar ti asi. Cuvekin Zisu Khrih khal cu leilungsungah an phum ih a thi tu pawl lakah thu thei lo taksa ih a hmaisabik tho saaltu asi. Curuangah rawl thar tiih kawh asi.

Zirnak (12) thusuhnakpawl

1. Rawlthar thawinak cu zo ih tuah fial mi asi?_______
2. Rawlthar thawinak ah ziang pawl an thawi?_____________________________________________________
3. Rawl thar thawinak cu zo par ah afamkim?_________
4. Rawl thar thawinak cu Zisu Khrih ih _______nakah a fam kim zo.
5. Rawl thar thawi a tul laimaw?____________________
6. Khristian pawl ih rawl thar peek mi cuziang hrang ah  asi?____________________________________________
7. Ziangruangah Zisu ih thawhsalnak cu rawlthar ti   asi?________________________________________

.

^

Zirnak (13)
Remawkthawinak
(Peace or Fellowship Offering)
Caw cu remawkthawinak tuah duh asi le a him mi a cang a nu pakhatkhat cu Pathian hmai ahpeek ding asi. Caw lu parah kut suan in mipi pumkhawmnak biakbuk hmai ah thathnu ah Aaron ih fapa puithiam pawl in a thi cu biaktheng pi tlun ah a kimvel intheh ding asi. A ril tuammi a thau, a ril thawn peh mi a thau hmuahhmuah, akaileng pahnih le kaileng thau, kaileng le a thin tuamtu a thau hmuahhmuah curannung sung ihsin laak in Aaron ih fa pa pawl in biaktheng sung ih meithawinak zanthing alh parah cun an ur ding.Pathian hnen ah rimthaw thawinakasi. (Lev3:1-5).

Remawk thawinak tuah tikah Pathian hrang ah athi, a sung ril thau le a kaileng pawl lawng peek asi. A taangmi a sa pawl cu a thawi tu ih ei asi. Remawk thawinak cu phun hnih in asi.Cupawl cu lungawi thusimnak remawk thawinak le thutiamkam tuah ih remawkthawinak pawl an si. Cuih pahnih ih a dang lamnak cu, "lungawithusimnak remawk thawinak sa cu a thawi ni lawng ah ei asi ding ihzinglam tiangtaang ter ding asi lo." (Pui 7:15).

"Thutiamkam ih thawi khal siseh, Mah thu te ih thawi khal siseh, a thawi ni ah a sacu ei ding asi ih a thaisun ah khal ei a theih." (Pui 7:16).

Israel pawl in rem-awk thawinakcu an tuah theu. An thawinak in milai le Pathian cu raal an si ruangah remawk atul ti a khih hmuh asi. An thawimi cu a thlam asi.

Raal
Milai cu Pathian ihraal asi. Curuangah Pathian thu thawn pehpar in zianghman a ngai, a thei duhlo. Pathian thu sim thlang le ihhmu asi ko. Tlan hlo khal an duh. Milai cuPathian ih raal asi ruangah Pathian thu a duh lo, thei khal a thei lo. Ziangtitluk ih sim rero khal asi le a theithei lo. Sim saal khal a thiam lo. Pathianumnak vanram cu thihnak, natnak, tarnak le harsatnak um lo ti in a thei ko nanfeh duhnak thinlunga nei lo. Pathian in Satan ih nei mi hi leitlun duhdawt awhlah ti rero khal le sim le fial tul lo ina duh tuk. Pathian thawn raal asi laikhal a thei aw lo. Thei khal le a poisa so. Pathian a biak khal le Pathianlungawi ter hnak in mai lungawi ding a thupi. Curuangah Pathian cu a pawnlangte in a biak ih a thinlung cun leitlun a duh tuk.Cucu Zisu Khrih in hi tin ati,
"Mi hrokhrawl pawl, Isaiah in nanmahpawl a tiduh ih, hih miphun pawl in an ka in ka hnenah an ra ih an hmurka in inupat. An thinlung cu keimah thawn an hla ngaingai. Milai tuah mi thukhampawlzirh aw in daan peek aw hman seh in biak lak men asi tiah lehhnu ih a cangdingmi cu a sim fiang taktak asi tiah a ti." (Mt 15:7-9).

Ziang tin raal a cang
Milai cu ziang tiinPathian ih raal ah a cang? Milai hmuahhmuah ih pa bik Adam cu Pathian in a rualah a sersiam dah. Cathiang in, "Adam ih pa cu Pathian" ti asi(Luk 3:37). Asinan Adam in Pathian ih raal Satan thu cu a zawm ih a thu a ngairuangah Pathian ih raal ah a cang. Adam ih te sin fa le hmuahhmuah khal cuPathian ih raal in kan hring. Curuangah Pathian ih thuam le daan khal ka theilo. Thei khal kan thei paih lo.

Pathian lam ihsin remnak tuah
Milai lam ihsin Pathianthawn rem ding le duh ding a tum lo nan Pathian cun milai cu a duhdawt tukruangah remnak tuah ding in a tum. Asinan cuih thu cu milai pawl in an thei loding ruangah Israel pawl cu remawnnak rai cu a thlam in a thawi ter. Pathian ihcaan a kim tikah a Fapa Zisu Khrih cu hih leitlun ah a thlah ih milai lePathian remawknak ding hrang ah a taksa cu remawk thawinak ah a thawi ter.Curuangah milai cu Pathian thawn raal aw nawn lo in remawknak a nei theithlang. Cathianghlim ah hitin kan hmu thei,

"Raal si na cing in Pathian ih Fapa athihnak ruangahkannih cu Pathian thawn remawknak zangfahnak kan co asi leremawk theh hnu ah a nunnak ihsin rundamnak ah kan thleng ding tiah ruahsannaka um." (Rom 5:10).

"Pathian in Zisu Khrih ihsin raal kansinak a daai ter ih Amah thawn remawknak in tuah ter. Cuih remnak thu simnakkhuan cu kan hnen ah peek asi. Cuih thu cu, Pathian cu Zisu Khrih ah um tahratin leitlun mi pawl in sualnak cu ciing nawn lo, raal a daai ter ih Amah thawnremawknak a tuah ter. Cuih remawknak thu khal cu kan hnen ah in aap. Curuangahkannih cu Khrih ih palai pawl kan si. Nannih cu raal awk nawn lo in Pathianthawn rem aw uh tiah Pathian in kanmah ihsin sawm le sim vekin kannih cu Khrihai ah nannih pawl cu kan lo sawm ih kan lo dil asi." (2 Kaw 5:18-20).

Israel pawl
Israel pawl ih remawkthawinak cu Khrih ih thawinak ah a famkim zo. Asinan cuih thu an thei loruangah a thlam cu an tuah duh lai rero. Khrih a thawi aw hnu ah kum 40 sung anthawi lai rero ruangah Pathian in an thawinak hmun biakinn pi cu Rome ralkappawl hmang in a siat bal thluh asi. Curuangah raithawinak ding hmun nei nawn loin hmun an hlo ih tui ni tiang an um rero asi.

Khrihtian pawl
Khristian pawl ah khal remawk thawinak thuthei lo le Pathian ih tumtahmi thei lo tu an tam pi. An thei lonak hi a santampi in a um. Pathian ih duhzawng ziang siar lo ruangah siseh, simtu a um loruangah siseh,remawk thawinak cu Israel daan ah ruat ruangah kannih thawn kanseng aw lo tiin an thei lonak asi.

Zisu Khrih ih remawk thawinak cu mi hmuahmuahhrang asi. Pathian thawn remawknak cu Khrih ih raithawinak lawng in a cangthei. Cuih thutak thei tikah milai cu Pathian thawn remawknak a nei ihhnangamnak dik tak a nei thei.

Mikai karlak ih remnak
Remawknak cu milai le Pathian karlak lawng ahsi lo in milai le milai karlak ah khal asi ti cathianghlim sung ah hitin kanhmu thei, "Nannih cu a hlan ah a hla ah nan umnan tu ah cu Khrih ih thisen ruangah a naai ah nan thleng zo. Ziang tin asitile, cuih Bawipa cu kan remawknak asi. Daan le duun thawn a seng mi thukhamtimi raal awknak thu cu a taksa ah hlon asi ruangah khamtu hruang cu a thiatbalih miphun phun hnih cu phun khat ah a cang ter. Ziangah tile raal a rem ter hnuah Bawipa ah cuih miphun pahnih cu mithar pakhat ah a cang ding in a timtuah ihpakhat asi mi cuih miphun phun hnih cu thinglamtah in raal a cem ter in Pathianthawn remawk ter dingah asi. Cuih Khrih cu a ra ih a hla ih um mi nannih siseh,a nai ih um mi kannih siseh, raal remnak thu thuthangtha cusim asi. CutiinKhrih ruangah kan pahnih cu thinlung hmunkhat te ah si in Pa hnen ah luutnakkhuan kan ngah zo." (Efi 2:13-18).

Atlun ih Bible caang vekin Khrih ih thawinakcu Pathian le milai karlak ih raal remnak lawng si lo in milai le milai karlakih raal remnak khal asi. Milai cu Pathian thaw lawng si lo in milai pi pawlthawn khal raal asi. Miphun bang lo ruangah siseh, daan le duunbang lo ruangah siseh, raal an si. Judah pawl in gentel pawl hi misual pawltiah an pawl duh lo. Gentel pawl khal in Judah pawl cu zianghman ah an siar velo. Asinan Khrih a thihnak ihsin raal a daai ih remawk a theih thlang.CuruangahPaul in, "Zisu Khrih ah Judah a um lo, Greek a umlo, sal a umlo, mi luat a um lo, mipa a um lo, nunau a um lo. Cuih Bawipa ah nan zatenpakhat nan si." tiih a tinak asi (Kal 3:28).

Asinan riahsia za zetasi mi cu a tu netabik san ah Khrih in miphun pawl karlak ih kham tu hruangkulh pawl cu thinglamtah parih a thihnak in a siatbal lai ah miphun pawl karlakah hruang a sang deuhdeuh ih sak tu an tam pi. Mi phun hmuahhmuah in Pathian ihduhzawng hnakin an mah ih duhzawng hi an thupi ter sawn. Miphun kawhhran pawltuahnak in Khrih ih a thiatbal mi hruang pawl an sak saal thluh. Miphunkawhhran kan tuah asi le ziang tin miphun dang pawl thawn kan pawl aw thei nawnding. Ziangtin Pathian ih rundamnak cu kan sim thei ding. Pathian ih duhdawtnakcu kan hmuh thei ding?

Thutak thei le pom tu cun miphun thleidannak,sinak thleidannak, raal awknak um a mawi nawn lo. Miphun hmuahhmuah thawn pawlaw thei ding a tul. Cuti si lo ih mai phun thupi bik ah kan ret ringring cunPathian ih tumtahmi mi kan hnen ihsin a famkim thei dah lo ding. Khrih ih athih san le a thawiawknak khal hi a lak men asi ding. Ziangtitluk ih kanhlawptlo, kan lungrual, le kan lung a awi khal asi le Pathian ih duhzawngcu asi thei lo ding. Curuangah Pathian ih tumtah vekin, Zisu Khrih ih a thawiawk vekin,thihman a nei theinak dingah miphun hmuahhmuah lungrual theinak kawhhran pawl din usih.

Zirnak (13) thusuhnak

1. Remawk thawinak cu phun ziat aum?____________ Ziangziang ansi?______________________________
2. Remawk thawinak tuah tikah Pathian hrangziang pawl anur?____________________________________
3. A taang mi sa pawl cu zo in anei?_________________. Milai cu Pathian ih raal asi ti atanglam ih pawl in a langasi._______________________________________
4. Milai in Pathian cu ziang in anaih?________Asinan a thinlung cu Pathian thawna__________________zet.
5. Milai cu ziangtin Pathian thawn raal acang?________
6. Israel pawl in remawk thawinak an tuah hia sullam an thei maw?___________________________________
7. Ziangah remawk thawinak an tuah nawnlo?_______
8. Ziangruangah Khrihtian pawl remawkthawinak kan tuah nawnlo?__________________________________
9. Remawk thawinak cu ziangtin afamkim?________
10. Remawk thawinak cu milai le Pathian karlak lawng ah si lo in_________le____________karlakah remnak asi.
11. Miphun kawhhran pawl um a thamaw?___________
12. Ziangvek kawhhran din atha?___________________

.

^

Zirnak (14)
Sualthawinak
Pathian in Moses hnenah sual thawinak tuah daan pawl a sim. Sual tikah sir awk men in a ngah lo.Thlacam khal le misual ih thlacam cu Pathian in a ngai lo (Is 59:2). Sual ihman cu thihnak asi (Rom 6:23a).Curuangah sual cu nunnak ih liam a tul. Cupawltheitheinak dingah hi Bible caang pawl zohhnik usih,

"Cule Pathian in Moses hnen ah , Israelpawl hnen ih na sim ding mi cu, Daan thei lo, Pathian ih thukham pahbal ih tuahlo ding mi tuah pang tikah, sahriak culh mi puithiam cu mipi pawl sual lam ah afeh piih amah khal a sual asi le, cuih a sualnak hrangah sual thlahnak ding aha him mi cawcang cu mipi pumkhawmnak biakbuk sangka kiang Pathian hmai ah kengin Pathian hnen ah a peek ding. Cutikah caw lu parah a kut cu suang in Pathianhmai ah caw cu that ding asi. Sahriak culh mi puithiam cun caw thi cu laak inmipi pumkhawmnak biakbuk sungah a luh pi ding ih a kut in thi sung ah a hnim inhmun thianghlim hmun ih puanzaar hmai ah veisarih a theh ding. Cule puithiam inmipi pumkhawmnak biakbuk sung ih Pathian hmai ih ummi rimthaw urnak biakthengki pawl ah caw thi cu a thun ding ih a taang hrih mi thi cu mipi pumkhawmnakbiakbuk sangka hmai ih um mi mei thawinak biaktheng hram ah a thlet ding.Remawk thawinak caw ih thau pawl laak vekin sual thawinak caw ih a ril tuamtuthau, a ril thawn sengmi thau hmuahhmuah, a hnak ih um mi kaileng pahnih lekaileng thau, kaileng le a thin tuamtu a thau hmuahhmuah cu laak in meithawinak baiktheng pi sungah ur ding asi. Caw lu, a ke, a ril, a cek le a vun,a sa ummi hmuahhmuah timi caw pumhlum cu thlam pawl leng lam ihvutcam hlonnak hmun thianghlim hmun ah keng zanthing parah ur ding asi. Vutcamhlonnak hmun ah urkang ding asi.
" (Pui 4:1-11).

Hih hmun ah a sualtu hi sahriak culh mi puithiamasi. Puithiamhi Pathian ih milai asi. Ahnatuan tu asi. A sual mi khal cu ti hrim asi lo ihdaan thei lo ruangih ti pang mi asi. Asinan Pathian in cuih a sualnak hrang ahcawhkuan peek lo in a um lo. Milai vekin theithiamnak in a ngaithiam men lo.Cathianghlim in, "Pathian cu a kaang mi mei, thikthusia Pathian asi."tiah a ti (Daan 4:24).Mei timi cu zumtu zum lo tu ti um lo in a kaang thei.Thei le thei lo khal le a kaang. Cuvekin Pathian khal thei le thei lo khal lesual asi ah cun cawhkuan a peek. Culawngah a hman mi thuthentu pa asi theiding.

Puithiam a thi ding
Puithiam cu a sualnakruangah a thi tul. Ziangah tile Pathian cu a dingfelmi thuthentu asi. AsinanPathian cu zangfah thiam Pathian khal asi. Curuangah puithiam thi ding ai ahcaw cang cu a thi ternak asi. Caw in sualnak a nei lo. Asinan puithiam hrang aha thi ding. Sual ih man cu thihnak asi ruangah a nunnak a peek tul. Asinanpuithiam amah rori a nunnak peek in thi sehla sual ngaithiamnak a co thei loding. Curuangah a aiawh ih thi tu a tul. Puithiam ai ah Pathian in caw ihnunnak cu a dil.

Caw lu parah kut suan
Puithiam in caw luparah a kut a suang ding. Caw thlawsuah peek asi lo. Hi caw in ka ai a nunnakpeek in a thi ding tinak asi. Caw ih nunnak in puithiam ih nunnak cu a aiawhding asi.

Caw that
Cuih caw cu that inhriak culh mi puithiam in caw thi cu lak tahrat in mipi pumkhawmnakbiakbuk sungah a luh pi ding ih a kut in thi sung ah hnim in hmun thianghlimhmun ih puanzar hmai ah veisarih a theh ding. (Puanzar sung hmun thiangbik hmunih thukham kuang parah Pathian a um) Cutheh in puithiam in mipi pumkhawmnakbiakbuk sung Pathian hmai ih um mi rimthaw urnak biaktheng ki pawl ah caw thicu a thun ding.Rimthaw ur timi cu zumtu pawl ih thlacamnak khih hmuh duhnak asi(Sam 141:2; Thup 5:8; 8:3).Ki timi cu ramsa pawl ih an huham an thiltitheinakasi. Curuangah rimthaw urnak biaktheng ih ki pawl cu thlacamnak ih huhamthiltitheinak hmuh duhnak asi.

A taang hrih mi thi cu mipi pumkhawmnakbiakbuk sangka hmai ih um mi mei thawinak biaktheng hram ah bung thluh dingasi. Cuih biaktheng pi cu thinglamtah hmuh duhnak asi. Caw thi cu hmun thum ahhmang asi.

Sung ril thau le kaileng
Sual thawinak caw ihsung ril tuamtu thau, a ril thaw ih kop mi thau hmuahhmuah, a hnak kiang ih ummi a kaileng le a kaileng thau, a kaileng le a thin tuamtu a thau hri pawl timicaw thau hmuahhmuah cu laak in mei thawinak biaktheng pi ah ur ding asi. Sungril thau hmuahhmuah le a kaileng cu Pathian ta asi ih ziangvek thawinak ah khalsiseh mei ah ur kang asi.

Hnar pawn ah
Caw lu, a ke, a ril,a cek le a vun, a sa za te timi caw pumhlum cu khua leng hnar pawn ih vutcamretnak hmun thiang hmun ah keng in zanthing parah ur ding asi. Athawitu in a saa ei lo ding. A zaten Pathian hrang asi. Caw sa an ur kang theh cun vutcam ah acang theh.

Sual ngaithiam
Cutiih caw thi pawltheh le a sa pawl ur kang thluh hnu vutcam a cang theh hnu lawng ah puithiam ihsual cu Pathian in a ngaithiam. Cuti silo ih puithiam in ka sir aw zet asi.Lehhnu ah sual ka tuah nawn lo ding, in ngaithiam aw ti men in a sualnak cuPathian in a ngaithiam lo ding. Pathian ih thuthennak zung ihsin thusuahmi ahcun a sualnak hrangah nunnak peek lawng ah ngaithiam theih asi. Asinan puithiamin a nunnak a peek thei lo. A peek asi le a thi ding ih sual ngaithiamnak a cothei lo ding. Curuangah a ai ah caw in a nunnak a peek a tul.

Ziangruangah caw ih thi cuPathian hmai ah theh asi tile cu taksa nunnak cu thi ah a um ti asi (Pui17:11). Pathian in puithiam ih nunnak cu a sualnak hrang ah a dil. A ai ah cawin nunnak a peek. Caw in a ai ah nunnak a peek cu thisen in a hmuh asi. Cuihthi cu a hmuh tikah Pathian in puithiam cu a sualnak hrang ah a nunnak a liamzo tiin a pom. Sual hrang a kuan zo tu puithiam cu Pathian in a cawh beet theinawn lo. Sualnak nei nawn lo tu puithiam cu Pathian in mi dingfel ah a pom asi.Caw ih vutcam khal in sual man cawhkuan kuan zo a lang ter asi. Caw cu vutcamasi zo hnu ah ziang tiih tuah thei le tuah ding khal a um nawn lo.

Zisu Khrih ah famkim
Milai sualnak hrangrannung pawl ih nunnak liam ih thih hi a thlam lawng asi. A taktak ah cunrannung pawl in milai hrang ai a awh thei lo. Ziangah tile milai ih man curannung pawl hnak in tahthim thei lo in a khung asi. Curuangah Pathian in aFapa cu milai a cang ter ih milai tak sa pe in milai ai ah cawhkuan kuan dingah leitlun semsuah hlan ihsin a khaukhih cia asi. Asinan milai pawl in Khrih ihthinak cu an thei lo ding ruangah rannung pawl cu a thlam ah a thi ter asi.

Pathian ih tikcu caan a kim tikah Fapa cumilai a cang ter ih hi leitlun ah a thlah. Curuangah Fapa ih milai cannak cumilai pawl hrang sual cawhkuan kuan dingah asi. Cathianghlim in, "Khrihcu Bible ih a tivekin kan sualnak hrang ah a thi asi." tiah ati (1 Kaw15:3).Cun, "Tu ah cun, milai kut ih sak lo hih leitlun thawn dai aw lo,a sunglawi famkim sawnmi biakbuk ah cun, lehhnu ih thatnak puithiam asi miKhrih cu kan hrang kumkhaw tlennak ngah in me thi, caw no te thi thawn silo,Amah thi thawn hmun thianghlim hmun ah cun veikhat lawng a luut asi."tiahati (Heb 9:11-12). Cun a peh in, "Khrih ih taksa cu veikhat thawinak inkannih cu thianhlimnak ah kan thleng asi." ti asi (Heb 10:10).

Sual man thihnak
Sual man cu thihnakasi ti Bible sungah hitin kan hmu thei, "Saul man cu thihnak asi."(Rom 6:23). "Sual cu mi pakhat ruangin hi leitlun ah a thleng ih sualruangah thihnaka thleng bang in mi hmuahhmuah cu sual an nei ruangah thihnak ahan thleng." (Rom 5:12). Cuih thu cu Semtirnak ah Pathian in Adam leEve hnen ih peekmi thukham ihsin a suak asi. Bible in, "Cutikah Pathianin milai cu a laak ih Eden hmuan zoh tu dingah a ret.Pathian in sia le thatheithei mi thingrah siar lo hmuan sung ih thingrah pawl na ei thei. Cuihthingkung ih a rah cu na ei lo ding. Na ei ni ah na thi teengteeng ding."tiaha cah (Seem 2:15-17).

Ziangruangah Pathian in sual ihman cu thihnak ti ih a tuah asi pei? Ziangruangah thawngthlak, funghreu ihthawinak, hnatuan har ti pawl a ti lo asi pei. Thuthimnak in sim hmaisa seh la,mi pa pakhat in a fapakha mawtawka pakhat peek. Cuih mawtaw cu tlawngkainak, biakinn fehnak, khawmnakah na hmang ding tiah a ti. Cuih fapa in tlawng khal kai lo, khawm khal khawmlo, a rualpi pawl thawn sual le nunnomnak lawnglawng ah a hmang ruangah cuihmawtaw cu a pa in a laak saal ding. Ziangruangah tile a hmannak ding ah hmanglo in a hman lonak dingah a hmang ruangah asi.

Nunnak diil
Cuvekinin Pathian in milai cu nunnak a peek. Cuih a nunnak cu Pathian duhzawng ih hmanding asi. Asinan milai in Pathian ih duhzawng in a nunnak cu a hmang lo ih amaiduhzawng lawng in a hmang. (Pathian duhzawng ih hmang lomi nunnak cu sual asi).Curuangah Pathian in milai hnen ah a peek mi nunnak cu a dil saal asi. Pathianin sual ruangah nunnak cu a dil. Asinan milai in Pathian ih dil mi nunnak ai ahthenhra then thenkhat, thawhhlawm, nuncan ziaza thatnak, thlacamnak, Biblesiarnak, hmanhman te ih khawmnak, pumpeeknak, mifarah pawl bawmnak, thatnaktuahmi pawl peek ding in a tum ciammam. Pathian ih dil mi cu cumi pawl asi lo.Nunnak si a dil.

Nunnak a peek thei lo
Milaiin Pathian ih dil mi nunnak cu a peek thei lo. A peek asi le misual ih nunnakcu hell mei sung thleng ding lawnga baak. Pathian in milai cu a duhdawt ih azangfah fawn. Hellram thleng ding cu a siang lo. Asinan sual hrang ah thuthenlo in le a um thei lo. Milai cu a zangfah ruangah thuthen lo in um sehla a hmanlomi thuthentu pa asi ding. Asim vek ih tuah lo tu asi ding. Kuan sak tu a tuah sak

Pathian in milai cu azangfah ruangah a ai ih nunnak peek tu ding atuah sak. Cumi cu a Fapa ZisuKhrih hi asi. Zisu Khrih cu a Pa ih duhnak vekin milai hmuahhmuah sualnak mancu a nunnak liam in a peek zo. Cucu milai lam ihsin zum ding lawng asi. Unau,Khrih in na ai ah a thi zo ruangah na thi tul nawn lo. Cucu na zum asi le nataksa thi hman sehla na tho saal ding ruangah Bible in zumtu thi cu itthat tiasi. Curuangah sual hrang raithawi a tul nawn lo. Zisu Khrih ih thawnnak ah afamkim zo asi.

Zirnak (14) thusuhnak pawl

1. Pathian in sualnakcu thuthen lo in a um maw?__________ Ziangruangah asi________________
2. Pathiancu ___________________thuthentu pa lawng si lo in_______________________Pathian khalasi.
3. Pathian in puithiam ihsualnak hrang ziang a thi ter?  ___________________________
4. Cawih nunnak in puithiam ih _____________ai a awh.
5. Caw thi cu khui tawk hmun pawl ah theh lethun le bung asi?_______________________________
6. Kaileng le sungril thau pawl cu khui hmun ah apan>n ur?   ______________________________________
7. A taang mi caw sa pawl cu khui ah ur asi?_____________________________.
8. Sual sir le thlacamnak in puithiam ih sualnak cu Pathian in   a ngaithiam maw?___________________
9. Caw ih thi in caw ___________caw ih nunnak in puithiam ih .___________________________ai a awh.
10. Rannung pawl in milai ai a awh thei ngaingai maw?_____________Asileziangah rannung pawl cu an thawi theu? ______________________________________________
11. Pathian in milai sualnak hrang ah zo so a nunnak a peekter?_______________________________________
12. Ziangruangah Pathian in sual hrang ah nunnak cu a dil?   __________________________________________
13. Pathian duhzawng ih nung lo cu__________________asi.
14. Khrih in na ai ah a nunnaka peek zo ruangah sualhrang  cawhkuan na kuan tul lai maw?____________________
15. Sual hrang na thi tul maw?_______________________
16. Sualthawinak thawi a tul lai maw?__________________

Scroll to Top